• youtube
  • twitter
  • google plus icon
  • facebook
  • logo linkedin

The Mystery of Capital - All versions

Why Capitalism Triumphs in the West and Fails Everywhere Else

By Hernando de Soto

CHAPTER 1: THE FIVE MYSTERIES OF CAPITAL

The key problem is to find out why that sector of society of the past, which I would not hesitate to call capitalist, should have lived as if in a bell jar, cut off from the rest; why was it not able to expand and conquer the whole of society? ... [Why was it that] a significant rate of capital formation was possible only in certain sectors and not in the whole market economy of the time?

Fernand Braudel, The Wheels of Commerce

bell jar

The hour of capitalism's greatest triumph is its hour of crisis. The fall of the Berlin Wall ended more than a century of political competition between capitalism and communism. Capitalism stands alone as the only feasible way to rationally organize a modern economy. At this moment in history, no responsible nation has a choice. As a result, with varying degrees of enthusiasm, Third World and former communist nations have balanced their budgets, cut subsidies, welcomed foreign investment, and dropped their tariff barriers.

Their efforts have been repaid with bitter disappointment. From Russia to Venezuela, the past half-decade has been a time of economic suffering, tumbling incomes, anxiety, and resentment; of "starving, rioting, and looting," in the stinging words of Malaysian prime minister Mahathir Mohamad. In a recent editorial the "New York Times" said, "For much of the world, the marketplace extolled by the West in the afterglow of victory in the Cold War has been supplanted by the cruelty of markets, wariness toward capitalism, and dangers of instability." The triumph of capitalism only in the West could be a recipe for economic and political disaster.

For Americans enjoying both peace and prosperity, it has been all too easy to ignore the turmoil elsewhere. How can capitalism be in trouble when the Dow Jones Industrial average is climbing higher than Sir Edmund Hillary? Americans look at other nations and see progress, even if it is slow and uneven. Can't you eat a Big Mac in Moscow, rent a video from Blockbuster in Shanghai, and reach the Internet in Caracas?

Even in the United States, however, the foreboding cannot be completely stifled. Americans see Colombia poised on the brink of a major civil war between drug-trafficking guerrillas and repressive militias, an intractable insurgency in the south of Mexico, and an important part of Asia's force-fed economic growth draining away into corruption and chaos. In Latin America sympathy for free markets is dwindling: concretely, support for privatization has dropped from 46 per cent of the population in 1998 to 36 per cent in May 2000. Most ominously of all, in the former communist nations capitalism has been found wanting, and men associated with old regimes stand poised to resume power. Some Americans sense too that one reason for their decade-long boom is that the more precarious the rest of the world looks, the more attractive American stocks and bonds become as a haven for international money.

In the business community of the West, there is a growing concern that the failure of most of the rest of the world to implement capitalism will eventually drive the rich economies into recession. As millions of investors have painfully learned from the evaporation of their emerging market funds, globalization is a two-way street: If the Third World and former communist nations cannot escape the influence of the West, neither can the West disentangle itself from them. Adverse reactions to capitalism have also been growing stronger within rich countries themselves. The rioting in Seattle at the meeting of the World Trade Organization in December 1999 and a few months later at the IMF / World Bank meeting in Washington DC, regardless of the diversity of the grievances, highlighted the anger that spreading capitalism inspires. Many have begun recalling the economic historian Karl Polanyi's warnings that free markets can collide with society and lead to fascism. Japan is struggling through its most prolonged slump since the Great Depression. Western Europeans vote for politicians who promise them a "third way" that rejects what a French best-seller has labeled L'horreur économique.

These whispers of alarm, disturbing though they are, have thus far only prompted American and European leaders to repeat to the rest of the world the same wearisome lectures: Stabilize your currencies, hang tough, ignore the food riots, and wait patiently for the foreign investors to return.

Foreign investment is, of course, a very good thing. The more of it, the better. Stable currencies are good, too, as are free trade and transparent banking practices and the privatization of state-owned industries and every other remedy in the Western pharmacopoeia. Yet we continually forget that global capitalism has been tried before. In Latin America, for example, reforms directed at creating capitalist systems have been tried at least four times since independence from Spain in the 1820s. Each time, after the initial euphoria, Latin Americans swung back from capitalist and market economy policies. These remedies are clearly not enough. Indeed, they fall so far short as to be almost irrelevant.

When these remedies fail, Westerners all too often respond not by questioning the adequacy of the remedies but by blaming Third World peoples for their lack of entrepreneurial spirit or market orientation. If they have failed to prosper despite all the excellent advice, it is because something is the matter with them: They missed the Protestant Reformation, or they are crippled by the disabling legacy of colonial Europe, or their IQs are too low on the Bell Curve. But the suggestion that it is culture that explains the success of such diverse places as Japan, Switzerland, and California, and culture again that explains the relative poverty of such equally diverse places as China, Estonia, and Baja California, is worse than inhumane; it is unconvincing. The disparity of wealth between the West and the rest of the world is far too great to be explained by culture alone. Most people want the fruits of capital-so much so that many, from the children of Sanchez to Khrushchev's son, are flocking to Western nations.

The cities of the Third World and the former communist countries are teeming with entrepreneurs. You cannot walk through a Middle Eastern market, hike up to a Latin American village, or climb into a taxicab in Moscow without someone trying to make a deal with you. The inhabitants of these countries possess talent, enthusiasm, and an astonishing ability to wring a profit out of practically nothing. They can grasp and use modern technology. Otherwise, American businesses would not be struggling to control the unauthorized use of their patents abroad, nor would the U.S. government be striving so desperately to keep modern weapons technology out of the hands of Third World countries. Markets are an ancient and universal tradition: Christ drove the merchants out of the temple two thousand years ago, and Mexicans were taking their products to market long before Columbus reached America.

But if people in countries making the transition to capitalism are not pitiful beggars, are not helplessly trapped in obsolete ways, and are not the uncritical prisoners of dysfunctional cultures, what is it that prevents capitalism from delivering to them the same wealth it has delivered to the West? Why does capitalism thrive only in the West, as if enclosed in a bell jar?

In this book I intend to demonstrate that the major stumbling block that keeps the rest of the world from benefiting from capitalism is its inability to produce capital. Capital is the force that raises the productivity of labor and creates the wealth of nations. It is the lifeblood of the capitalist system, the foundation of progress, and the one thing that the poor countries of the world cannot seem to produce for themselves, no matter how eagerly their people engage in all the other activities that characterize a capitalist economy.

I will also show, with the help of facts and figures that my research team and I have collected, block by block and farm by farm in Asia, Africa, the Middle East, and Latin America, that most of the poor already possess the assets they need to make a success of capitalism. Even in the poorest countries, the poor save. The value of savings among the poor is, in fact, immense—forty times all the foreign aid received throughout the world since 1945. In Egypt, for instance, the wealth that the poor have accumulated is worth fifty-five times as much as the sum of all direct foreign investment ever recorded there, including the Suez Canal and the Aswan Dam. In Haiti, the poorest nation in Latin America, the total assets of the poor are more than one hundred fifty times greater than all the foreign investment received since Haiti's independence from France in 1804. If the United States were to hike its foreign-aid budget to the level recommended by the United Nations—0.7 percent of national income—it would take the richest country on earth more than 150 years to transfer to the world's poor resources equal to those they already possess.

But they hold these resources in defective forms: houses built on land whose ownership rights are not adequately recorded, unincorporated businesses with undefined liability, industries located where financiers and investors cannot see them. Because the rights to these possessions are not adequately documented, these assets cannot readily be turned into capital, cannot be traded outside of narrow local circles where people know and trust each other, cannot be used as collateral for a loan, and cannot be used as a share against an investment.

In the West, by contrast, every parcel of land, every building, every piece of equipment, or store of inventories is represented in a property document that is the visible sign of a vast hidden process that connects all these assets to the rest of the economy. Thanks to this representational process, assets can lead an invisible, parallel life alongside their material existence. They can be used as collateral for credit. The single most important source of funds for new businesses in the United States is a mortgage on the entrepreneur's house. These assets can also provide a link to the owner's credit history, an accountable address for the collection of debts and taxes, the basis for the creation of reliable and universal public utilities, and a foundation for the creation of securities (like mortgage-backed bonds) that can then be rediscounted and sold in secondary markets. By this process the West injects life into assets and makes them generate capital.

Third World and former communist nations do not have this representational process. As a result, most of them are undercapitalized, in the same way that a firm is undercapitalized when it issues fewer securities than its income and assets would justify. The enterprises of the poor are very much like corporations that cannot issue shares or bonds to obtain new investment and finance. Without representations, their assets are dead capital.

The poor inhabitants of these nations —the overwhelming majority— do have things, but they lack the process to represent their property and create capital. They have houses but not titles; crops but not deeds; businesses but not statutes of incorporation. It is the unavailability of these essential representations that explains why people who have adapted every other Western invention, from the paper clip to the nuclear reactor, have not been able to produce sufficient capital to make their domestic capitalism work.

This is the mystery of capital. Solving it requires an understanding of why Westerners, by representing assets with titles, are able to see and draw out capital from them. One of the greatest challenges to the human mind is to comprehend and to gain access to those things we know exist but cannot see. Not everything that is real and useful is tangible and visible. Time, for example, is real, but it can only be efficiently managed when it is represented by a clock or a calendar. Throughout history, human beings have invented representational systems —writing, musical notation, double-entry bookkeeping— to grasp with the mind what human hands could never touch. In the same way, the great practitioners of capitalism, from the creators of integrated title systems and corporate stock to Michael Milken, were able to reveal and extract capital where others saw only junk by devising new ways to represent the invisible potential that is locked up in the assets we accumulate.

At this very moment you are surrounded by waves of Ukrainian, Chinese, and Brazilian television that you cannot see. So, too, are you surrounded by assets that invisibly harbor capital. Just as the waves of Ukrainian television are far too weak for you to sense them directly but can, with the help of a television set, be decoded to be seen and heard, so can capital be extracted and processed from assets. But only the West has the conversion process required to transform the invisible to the visible. It is this disparity that explains why Western nations can create capital and the Third World and former communist nations cannot.

The absence of this process in the poorer regions of the world —where five-sixths of humanity lives— is not the consequence of some Western monopolistic conspiracy. It is rather that Westerners take this mechanism so completely for granted that they have lost all awareness of its existence. Although it is huge, nobody sees it, including the Americans, Europeans, and Japanese who owe all their wealth to their ability to use it. It is an implicit legal infrastructure hidden deep within their property systems —of which ownership is but the tip of the iceberg. The rest of the iceberg is an intricate man-made process that can transform assets and labor into capital. This process was not created from a blueprint and is not described in a glossy brochure. Its origins are obscure and its significance buried in the economic subconscious of Western capitalist nations.

How could something so important have slipped our minds? It is not uncommon for us to know how to use things without understanding why they work. Sailors used magnetic compasses long before there was a satisfactory theory of magnetism. Animal breeders had a working knowledge of genetics long before Gregor Mendel explained genetic principles. Even as the West prospers from abundant capital, do people really understand the origin of capital? If they don't, there always remains the possibility that the West might damage the source of its own strength. Being clear about the source of capital will also prepare the West to protect itself and the rest of the world as soon as the prosperity of the moment yields to the crisis that is sure to come. Then the question that always arises in international crises will be heard again: Whose money will be used to solve the problem?

So far, Western countries have been happy to take their system for producing capital entirely for granted and to leave its history undocumented. That history must be recovered. This book is an effort to reopen the exploration of the source of capital and thus explain how to correct the economic failures of poor countries. These failures have nothing to do with deficiencies in cultural or genetic heritage. Would anyone suggest "cultural" commonalities between Latin Americans and Russians? Yet in the last decade, ever since both regions began to build capitalism without capital, they have shared the same political, social, and economic problems: glaring inequality, underground economies, pervasive mafias, political instability, capital flight, flagrant disregard for the law. These troubles did not originate in the monasteries of the Orthodox Church or along the pathways of the Incas.

But it is not only former communist and Third World countries that have suffered all of these problems. The same was true of the United States in 1783, when President George Washington complained about "banditti ... skimming and disposing of the cream of the country at the expense of the many." These "banditti" were squatters and small illegal entrepreneurs occupying lands they did not own. For the next one hundred years, such squatters battled for legal rights to their land and miners warred over their claims because ownership laws differed from town to town and camp to camp. Enforcing property rights created such a quagmire of social unrest and antagonism throughout the young United States that the Chief Justice of the Supreme Court, Joseph Story, wondered in 1820 whether lawyers would ever be able to settle them.

Do squatters, bandits, and flagrant disregard of the law sound familiar? Americans and Europeans have been telling the other countries of the world, "You have to be more like us." In fact, they are very much like the United States of a century ago when it too was a Third World country. Western politicians once faced the same dramatic challenges that leaders of the developing and former communist countries are facing today. But their successors have lost contact with the days when the pioneers who opened the American West were undercapitalized because they seldom possessed title to the lands they settled and the goods they owned, when Adam Smith did his shopping in black markets and English street urchins plucked pennies cast by laughing tourists into the mud banks of the Thames, when Jean-Baptiste Colbert's technocrats executed 16,000 small entrepreneurs whose only crime was manufacturing and importing cotton cloth in violation of France's industrial codes.

That past is many nations' present. The Western nations have so successfully integrated their poor into their economies that they have lost even the memory of how it was done, how the creation of capital began back when, as the American historian Gordon Wood has written, "something momentous was happening in the society and culture that released the aspirations and energies of common people as never before in American history."1 The "something momentous" was that Americans and Europeans were on the verge of establishing widespread formal property law and inventing the conversion process in that law that allowed them to create capital. This was the moment when the West crossed the demarcation line that led to successful capitalism—when it ceased being a private club and became a popular culture, when George Washington's dreaded "banditti" were transformed into the beloved pioneers that American culture now venerates.

The paradox is as clear as it is unsettling: Capital, the most essential component of Western economic advance, is the one that has received the least attention. Neglect has shrouded it in mystery —in fact, in a series of five mysteries.

THE MYSTERY OF THE MISSING INFORMATION

Charitable organizations have so emphasized the miseries and helplessness of the world's poor that no one has properly documented their capacity for accumulating assets. Over the past five years, I and a hundred colleagues from six different nations have closed our books and opened our eyes —and gone out into the streets and countrysides of four continents to count how much the poorest sectors of society have saved. The quantity is enormous. But most of it is dead capital.

THE MYSTERY OF CAPITAL

This is the key mystery and the centerpiece of this book. Capital is a subject that has fascinated thinkers for the past three centuries. Marx said that you needed to go beyond physics to touch "the hen that lays the golden eggs"; Adam Smith felt you had to create "a sort of waggon-way through the air" to reach that same hen. But no one has told us where the hen hides. What is capital, how is it produced, and how is it related to money?

THE MYSTERY OF POLITICAL AWARENESS

If there is so much dead capital in the world, and in the hands of so many poor people, why haven't governments tried to tap into this potential wealth? Simply because the evidence they needed has only become available in the past forty years as billions of people throughout the world have moved from life organized on a small scale to life on a large scale. This migration to the cities has rapidly divided labor and spawned in poorer countries a huge industrial-commercial revolution—one that, incredibly, has been virtually ignored.

THE MISSING LESSONS OF U.S. HISTORY

What is going on in the Third World and the former communist countries has happened before, in Europe and North America. Unfortunately, we have been so mesmerized by the failure of so many nations to make the transition to capitalism that we have forgotten how the successful capitalist nations actually did it. For years I visited technocrats and politicians in advanced nations, from Alaska to Tokyo, but they had no answers. It was a mystery. I finally found the answer in their history books, the most pertinent example being that of U.S. history.

THE MYSTERY OF LEGAL FAILURE: WHY PROPERTY LAW DOES NOT WORK OUTSIDE THE WEST

Since the nineteenth century, nations have been copying the laws of the West to give their citizens the institutional framework to produce wealth. They continue to copy such laws today, and obviously it doesn't work. Most citizens still cannot use the law to convert their savings into capital. Why this is so and what is needed to make the law work remains a mystery.

The solution to each of these mysteries is the subject of a chapter in this book.

The moment is ripe to solve the problem of why capitalism is triumphant in the West and stalling practically everywhere else. As all plausible alternatives to capitalism have now evaporated, we are finally in a position to study capital dispassionately and carefully.

Copyright © 2015 by Hernando de Soto

Read Chapter 3

 

UK hardcover    USA paperback   UK paperback
UK: Bantam Books   USA: Basic Books   UK: Black Swan

Hoofdstuk 1
De Vijf Mysteries van het Kapitaal

 

Het sleutelprobleem is uit te vinden waarom die sector van de vroegere maatschappij, die ik zonder aarzelen kapitalistisch zou willen noemen, als onder een glazen stolp leefde, afgezonderd van de rest; waarom kon deze sector niet uitbreiden en de hele maatschappij veroveren?... [Waarom was] een significante hoeveelheid kapitaalvorming alleen in bepaalde sectoren mogelijk en niet in de hele markteconomie van die tijd?

 —Fernand Braudel, Het spel van de handel, Beschaving,
economie en kapitalisme (15e-18e eeuw) deel II

 

 bell jar

Het uur van de grootste triomf van het kapitalisme is tevens het uur van zijn crisis.

De val van de Berlijnse Muur maakte een einde aan ruim een eeuw van politieke strijd tussen kapitalisme en communisme. Kapitalisme is nu de enige realistische manier om een moderne economie rationeel te organiseren. Op dit moment heeft een land eigenlijk geen keuze meer. Ontwikkelingslanden en voormalige communistische landen hebben daarom met uiteenlopend enthousiasme hun begrotingen in evenwicht gebracht, subsidies vermindert, buitenlandse investeerders verwelkomd en importbeperkingen afgeschaft.

Hun inspanningen werden beloond met een bittere teleurstelling. De laatste vijf jaar van de 20e eeuw zijn van Rusland tot Venezuela een tijd van economische malaise, dalende inkomens, angst en bitterheid geweest; van 'hongerlijden, onlusten en plunderingen' in de scherpe bewoordingen van de Maleisische premier Mahatir Mohamad. In een recent hoofdredactioneel commentaar in de New York Times stond: 'In een groot deel van de wereld is de markt, die in het Westen na de overwinning in de Koude Oorlog de hemel werd in geprezen, een wrede plaats gebleken die tot behoedzaamheid ten aanzien van het kapitalisme en tot gevaar van instabiliteit heeft geleid.' Een kapitalisme dat alleen in het Westen triomfeert, kan een recept zijn voor een economische en politieke ramp.

Amerikanen genieten zowel van vrede als van welvaart en kunnen daardoor al te makkelijk de onrust elders negeren. Hoe kan het kapitalisme in moeilijkheden verkeren als de Dow-Jones-index hoger klimt dan Sir Edmund Hillary? Amerikanen kijken naar andere landen en zien vooruitgang, ook al is die langzaam en ongelijk verdeeld. Je kunt toch in Moskou een Big Mac eten, een Hollywood-film huren in Shanghai en het Internet opgaan in Caracas?

Maar zelfs in de Verenigde Staten kunnen de voorboden niet helemaal genegeerd worden. De Amerikanen zien dat Colombia balanceert op het randje van een grootschalige burgeroorlog tussen drugssmokkelende guerrillastrijders en repressieve militairen; ze zein een hardnekkige opstand in het zuiden van Mexico; en ze zein een belangrijk deel van de geforceerde economische groei in Azië in corruptie en chaos verdwijnen. En het meest verontrustende signaal: in de voormalige communistische landen vindt men het kapitalisme te kort schieten en staan de mensen die bij de oude regimes hoorden weer klaar om de macht over te nemen. Sommige Amerikanen zien ook in dat de al tien jaar durende economische groei voor een deel veroorzaakt wordt door de onzekerheid in de rest van de wereld, die ertoe leidt dat Amerikaanse aandelen en obligaties een veilige haven vormen voor internationaal geld.

In de zakengemeenschap van het Westen groeit de bezorgdheid dat het falen van veel landen om het kapitalisme te laten functioneren uiteindelijk ook de rijke economieën tot een recessie zal brengen. Zoals miljoenen investeerders pijnlijk hebben geleerd door het verdampen van hun fondsen in opkomende markten, is globalisering tweerichtingsverkeer: zoals landen in de Derde Wereld en het voormalige communistische blok zich niet kunnen onttrekken aan de invloed van het Westen, zo kan het Westen zich niet van die landen losmaken. Binnen de rijke landen neemt ook de oppositie tegen het kapitalisme toe. De rellen in Seattle tijdens de bijeenkomt van de Wereldhandekoranisatie in december 1999 en een paar maanden later bij de bijeenkomst van de Wereldbank in Washington gaven blijk van de woede die de groei van het kapitalisme oproept, ongeacht de uiteenlopende motieven voor die woede. Velen brengen de waarschuwingen van de economisch historicus Karl Polanyi in herinnering dat vrije markten in botsing kunnen komen met de maatschappij en tot fascisme kunnen leiden. Japan worstelt met zijn langdurigste crisis sinds de depressie van de javen '30 van de 20e eeuw. De kiezers in West-Europa stemmen op politici die een 'derde weg' beloven, waarin geen plaats is voor de L'horreur économique, zoals dat in een Franse bestseller werd gesteld.

Deze gefluisterde waarschuwingen, hoe verontrustend ze ook zijn, hebben Amerikaanse en Europese leiders er alleen maar toe aangezet om dezelfde oude boodschap tegen de rest van de wereld te herhalen: stabiliseer uw munteenheid, houd vol, negeer de voedselrellen en wacht geduldig tot de buitenlandse investeerders terugkomen.

Buitenlandse investeringen zijn uiteraard heel goed. Hoe meer hoe beter. Een stabiele munteenheid is natuurlijk ook goed, net zoals vrijehandel, transparante bankierspraktijken, het privatiseren van staatsbedrijven en elke ander medicijn uit de westerse apotheek. Maar we vergeten voortdurend dat het wereldwijde kapitalisme al eerder is beproefd. In Latijns-Amerika bijvoorbeeld heeft men ten minste vier keer sinds de onafhankelijkheid van Spanje in de jaren '20 van de 19e eeuw geprobeerd door middel van hervormingen een kapitalistisch systeem te creëren. Elke keer kwam men na de aanvankelijke euforie terug van een politiek van kapitalisme en vrijemarkteconomie. Deze medicijnen zijn duidelijk niet voldoende. Ze missen hun doel zelfs zo volkomen dat ze bijna irrelevant zijn.

Als de falen, vraagt het Westen zich meestal niet af of de methoden wel deugen, maar geeft men de schuld aan de mensen uit de Derde Wereld, die te weinig ondernemingszin zouden hebben en te weinig marktgericht zouden denken. Als welvaart niet hun diet wordt, ondanks alle uitstekende adviezen, komt dat omdat er iets met ze mis is: ze hebben de protestantse Reformatie niet meegemaakt of ze zijn verlamd door de verwoestende erfenis van koloniaal Europa of hun IQ is te laag. Maar het idee dat het succes van zulke uiteenlopende regio's als Japan, Zwitserland en Californië uit de cultuur voortkomt en dat de cultuur ook de verklaring is voor de relatieve armoede in al even uiteenlopende regio's als China, Estland en Baja California, is niet alleen onmenselijk, maar ook niet erg overtuigend. De ongelijkheid in welvaart tussen het Westen en de rest van de wereld is veel te groot om door cultuur alleen verklaard te kunnen worden. De meeste mensen willen graag de vruchten van het kapitalisme plukken, zozeer zelfs dat velen, van de kinderen van Sanchez tot de zoon van Chroesjtsjov, naar het Westen trekken.

De steden in de Derde Wereld en de voormalige communistische landen zitten vol ondernemers. Het is onmogelijk om over een markt in het Midden-Oosten te lopen, naar een dorp in Latijns-Amerika te gaan of in een taxi in Moskou te stappen, zonder iemand tegen te komen die een deal met je wil sluiten. De inwoners van die landen hebben talent, enthousiasme en een verbazingwekkend vermogen om uit vrijwel niets winst te halen. Ze kunnen moderne technologie begrijpen en gebruiken. Als dat niet zo was, zouden Amerikaanse bedrijven niet zo hun best doen om het illegaal gebruik van hun patenten in het buitenland aan banden te leggen en zou de Amerikaanse overheid zich niet zo inspannen om moderne wapentechnologie uit de handen van ontwikkelingslanden te houden. De markt is een oeroude en universele traditie: Christus joeg tweeduizend jaar geleden de handelaren uit de tempel en Mexicanen brachten hun producten lang voordat Columbus Amerika bereikte al naar de markt.

Maar als mensen in landen die overschakelen op het kapitalisme, geen meelijwekkende bedelaars zijn, niet hopeloos vastzitten in duistere gewoonten en niet de onkritische gevangenen van een disfunctionele cultuur zijn, waarom brengt het kapitalisme dan niet dezelfde welvaart die het in het Westen heeft gebracht? Waarom bloeit het kapitalisme alleen in het Westen, alsof het onder een glazen stolp zit?

In dit boek wil ik aantonen dat het grootste struikelblok voor de rest van de wereld om van het kapitalisme te profiteren gelegen is in het onvermogen om kapitaal te produceren. Kapitaal verhoogt de arbeidproductiviteit en schept de welvaart van landen. Kapitaal is het levensbloed van het kapitalistische systeem, het fundament van de vooruitgang en het enige wat de arme landen in de wereld zelf niet lijken te kunnen voortbrengen, hoe enthousiast de bevolking zich ook bezighoudt met de andere activiteiten die een kapitalistische economie karakteriseren.

 

Ik zal ook met behulp van feiten en cijfers —die ons onderzoeksteam huizenblok voor huizenblok en boerderij voor boerderij in Azië, Afrika, het Midden-Oosten en Latijns-Amerika hebben verzameld— aantonen dat de meeste armen al over het bezit beschikken om van het kapitalisme een succes te maken. Zelfs in de armste landen sparen de armen. De waarde van de spaargelden van de armen is enorm: 40 maal zo veel als alle buitenlandse hulp die over de hele wereld sinds 1945 is gegeven. In Egypte bijvoorbeeld hebben de armen een som bijeen gespaard die 55 maal zo groot is als de som van alle bekende directe buitenlandse investeringen in dat land, inclusief het geld voor het Suezkanaal en de Aswandam. In Haïti, het armste land van Latijns-Amerika, is het totale bezit van de armen ruim 150 keer zoveel waard als alle buitenlandse investeringen die sinds de onafhankelijkheid in 1804 in Haïti zijn gedaan. Als de Verenigde Staten hun budget voor ontwikkelingshulp op het door de Verenigde Naties aanbevolen niveau zouden brengen —0,7% van het nationale inkomen— zou het rijkste land op aarde meer dan 150 jaar nodig hebben om evenveel geld naar de armen over te maken dan die armen nu al bezitten.

Maar de rijkdommen die ze bezitten hebben een onvolkomen vorm: huizen zijn gebouwd op grond waarvan de eigendomsrechten niet goed zijn vastgelegd, bedrijfjes zijn niet wettelijk geregistreerd en de aansprakelijkheid is niet geregeld, industrieën zitten op plaatsen waar financiers en investeerders ze niet kunnen zien. Omdat de rechten op deze bezittingen niet duidelijk zijn vastgelegd, kunnen ze niet zo maar in kapitaal worden omgezet, niet worden verhandeld buiten de plaatselijk kring van mensen die elkaar kennen en vertrouwen, niet als onderpand voor een lening dienen of als gerbruikt werden als investering.

In het Westen daarentegen is ieder perceel grond, elk gebouw, alle apparatuur en elke inboedel omschreven in een eigendomsakte die een zichtbaar teken is van een verborgen proces dat al deze bezittingen met de rest van de economie verbindt. Door dit proces van beschrijven kan bezit een onzichtbaar, parallel leven leiden naast het materiële bestaan. Bezit kan als onderpand voor krediet dienen. In de Verenigde Staten is een hypotheek op het eigen huis van de ondernemer de belangrijkste financieringsbron voor nieuwe ondernemingen. Dit bezit legt meteen ook een verbinding met het kredietverleden van de eigenaar, is een zeker adres voor het innen van schulden en belastingen en vormt de basis voor het angaan van leningen (zoals hypothecaire obligaties) die weer doorverkocht kunnen worden. Het Westen brengt door dit proces bezit tot leven, en genereert daardoor kapitaal.

Ontwikkelingslanden en postcommunistische landen hebben deze parallelle papieren wereld van beschrijvingen niet. Daardoor zijn die landen ondergekapitaliseerd, net zoals een bedrijf ondergekapitaliseerd is als het minder aandelen uitgeeft dan er op grond van inkomsten en bedrijfsmiddelen mogelijk is. De ondernemingen van de armen zijn vergelijkbaar met bedrijven die geen aandelen en obligaties kunnen uitgeven om nieuwe investeringen en financiering binnen te halen. Zonder beschrijving op papier is hun bezit dood kapitaal.

De inwoners van de arme landen —viervijfde van de mensheid— bezitten dingen. Maar ze hebben geen toegang tot het proces dat hun bezit beschrijft en er kapitaal van kan maken. Ze hebben huizen, maar geen eigendomspapieren; oogsten maar geen akten; ondernemingen, maar geen statuten. Omdat ze geen toegang hebben tot deze essentiële beschrijving op papier, slagen deze mensen die elke andere westerse uitvinding hebben overgenomen, van paperclip tot kerncentrale, er niet in voldoende kapitaal bijeen te brengen om het kapitalisme thuis te laten werken.

Dat is het mysterie van het kapitaal. Om het mysterie op te lossen, is het noodzakelijk te begrijpen dat westerlingen kapitaal uit bezit halen door het op papier te beschrijven. Een van de grootste uitdagingen voor de menselijke geest is om zaken die we niet kunnen zien, maar waarvan we weten dat ze bestaan, tebegrijpen en te gebruiken. Niet alles wat echt en nuttig is, is ook voelbaar en zichtbaar. De tijd bijvoorbeeld bestaat, maar hij kan alleen efficiënt gebruikt worden als hij in de vorm van een klok en een kalender wordt beschreven. De mens heeft altijd systemen ven beschrijven bedacht —schrift, muzieknotatie, boekhouden— om met de geest te kunnen begrijpen wat de handen niet kunnen aanraken. De grote kapitalisten, van de uitvinders van geïntegreerde eigendomstitels en aandelen tot Michael Milken, hebben op dezelfde manier kapitaal gezien in zaken waarin anderen niets konden ontdekken, ze bedachten nieuwe manieren om het onzichtbare potentieel zichtbaar te maken, dat in de spullen zit die we verzamelen.

Op dit moment bent u omringd door straling waarmee televisiebeelden uit de Oekraïne, China en Brazilië worden uitgezonden, maar u ziet er niets van. Op dezelfde manier bent u omringd door bezit waar onzichtbaar kapitaal in zit. Net zoals de straling van de Oekraïense televisie veel te zwak is om direct gevoeld te kunnen worden, maar wel met behulp van een televisie gedecodeerd en zichtbaar kan worden gemaakt, zo kan kapitaal uit bezit worden gehaald en gebruikt. Maar alleen het Westen beschikt over het conversieproces dat nodig is om het onzichtbare zichtbaar te maken. En deze ongelijkheid verklaart waarom de westerse landen kapitaal kunnen scheppen en ontwikkelingslanden en voormalige communistische landen niet.

Het ontbreken van dit proces in deze landen, waar viervijfde van de mensheid woont, is niet het gevolg van een of andere westerse, monopolistische samenzwering. Westerlingen nemen het mechanisme als zo vanzelfsprekend aan, dat ze zich er niet bewust van zijn dat het bestaat. Hoe groot het ook is, niemand ziet het, zelfs niet de Amerikanen, Europeanen en Japanners die al hun welvaart danken aan hun vermogen er gebruik van te maken. Het is een impliciete juridische infrastructuur die diep verborgen ligt in eigendomssystemen —en eigendomsrechten vormen slechts het puntje van de ijsberg. De rest van de ijsberg bestaat uit een complex door mensen geschapen proces waarmee men bezit en arbeid in kapitaal kan omzetten. Dit proces is niet overgenomen van een blauwdruk en wordt niet in een glanzende brochure beschreven. De oorsprong is onkebend en de betekenis ligt verborgen in het economische onbewuste van de kapitalistische landen van het Westen.

Hoe kan iets dat zo belangrijk is over het hoofd worden gezien? Het is niet ongewoon dat we weten hoe iets gedaan moet worden zonder dat we weten waarom het zo werkt. Zeelui gebruikten het magnetische kompas lang voordat er een bevredigende theorie van het magnetisme werd ontwikkeld. Fokkers hadden al praktische kennis van genetica voordat Mendel de genetische principes opstelde. Begrijpen mensen werkelijk waar het kapitaal vandaan komt, ook al bloeit het Westen door de ruime beschikbaarheid ervan? Als men het niet begrijpt, bestaat er altijd het risico dat het Westen deze krachtbren in gevaar brengt. Duidelijkheid over de bron van het kapitaal zal het Westen helpen zichzelf en de rest van de wereld te beschermen op het moment dat de welvaart van nu omslaat in een crisis die, zeker zal komen —want crises komen altijd. Op dat moment zal de vraag gesteld worden die steeds klinkt tijdens een internationale crisis: wie moet betalen er voor het oplossen van de problemen?

Tot nog toe hebben de westerse landen hun systeem voor het creëren van kapitaal voor vanzelfsprekend aangenomen en de geschiedenis ervan ongedocumenteerd gelaten. Deze geschiedenis moet blootgelegd worden. Dit boek is een poging om de bron van het kapitaal opnieuw te onderzoeken om zo te ontdekken hoe het economische falen van de arme landen voorkomen kan worden. Dat falen heeft niets te maken met culturele of genetische gebreken. Wie ziet er tenslotte 'culturele' overeenkomsten tussen Zuid-Amerikanen en Russen? Niettemin hebben beide streken in de afgelopen tien jaar, toen men begon met het opbouwen van een kapitalisme zonder kapitaal, met vergelijkbare politieke, sociale en economische problemen te maken gekregen: grote ongelijkheid, zwarte economieën, alomtegenwoordige maffia, politieke instabiliteit, kapitaalvlucht, minachting voor de wet. Deze problemen komen niet voort uit de kloosters van de orthodoxe Kerk of de paden van de Inca's.

Het is ook niet noodzakelijk een postcommunistisch land of ontwikkelingsland te zijn om onder deze problemen te lijden. Hetzelfde deed zich voor in de Verenigde Staten in 1783, toen president George Washington klaagde over 'bandieten... bezig met het afromen van de melk van het land ten koste van velen.' Deze 'bandieten' waren 'krakers' en kleine, illegaal opererende zakenlieden die land bezetten dat niet van hen was. De volgende honderd jaar vochten de landbezetters voor wettelijke rechten op hun land en mijnwerkers zetten zich in voor hun claims, want eigendomswetten verschilden van stad tot stad en van kamp tot kamp. Het handhaven van eigendomsrechten leidde tot zo veel sociale onrust en tegenstellingen in de jonge republiek, dat de hoogste rechter van de Amerikaanse Hooggerechtshof, Joseph Story, zich in 1820 afvroeg of de advocaten er ooit uit zouden komen.

Klinken landbezetters, bandieten en minachting voor de wet u bekend in de oren? Amerikanen en Europeanen zeggen nu tegen de rest van de wereld: 'Jullie moeten meer zijn zoals wij.' In feite lijkt de rest van de wereld erg op de Verenigde Staten van een eeuw geleden. Noord-Amerikanen lijken vergeten te zijn dat ook zij ooit een ontwikkelingsland waren. Westerse politici stonden ooit voor dezelfde ingrijpende problemen waarmee de leiders van ontwikkelingslanden en ex-communistische landen vandaag worden geconfronteerd. Maar hun opvolgers zijn het contact kwijtgeraakt met de tijd waarin de pioniers die het Amerikaanse westen openlegden te weinig kapitaal hadden omdat ze zelden de eigendomsrechten bezaten van het land waarop ze zich vestigden en van de goederen die ze hadden; waarin Adam Smith zijn inkopen op de zwarte markt deed en Engelse straatjongetjes de muntjes opvisten die lachende toeristen op de modderige oevers van de Theems gooiden; waarin Colberts technocraten 16.000 kleine ondernemers executeerden omdat ze de Franse industriële wetten haddeno overtreden door het vervaardigen en importeren van katoenen stoffen.

Dat verleden is voor veel landen het heden. De westerse landen hebben de armen met zo veel succes in hun economieën geïntegreerd, dat ze vergeten zijn hoe ze dat gedaan hebben, hoe het scheppen van kapitaal begon in de tijd dat er, zoals de Amerikaanse historicus Gordon Wood schreef, 'iets ingrijpends plaatsvond in de maatschappij en de cultuur waardoor de aspiraties en de energie van de gewone mensen vrijkwamen op een schaal die nooit eerder vertoond was in de Amerikaanse geschiedenis.'1 Het 'iets ingrijpends' in Amerika en Europa was het opstellen van een formele eigendomswet en het uitvinden van het conversieproces waarmee kapitaal gecreëerd kan worden en dat in die wet besloten ligt.

Dat was het moment waarop het Westen de beslissende stap naar een succesvol kapitalisme zette —het hield op een privé-club te zijn; George Washingtons gevreesde 'bandieten' veranderden in de geliefde pioniers die de Amerikanen nu in hen zien.

De paradox is even helder als verwarrend: kapitaal, de essentiële component van de westerse economische vooruitgang, is de component die de minste aandacht heeft gekregen. Door verwaarlozing is het in mysteries gehuld —in vijf mysteries:

Het mysterie van de ontbrekende informatie

Liefdadigheidsinstellingen hebben zo gehamerd op de ellende en hulpeloosheid van de armen op deze wereld dat niemand ooit hun vermogen tot het vergaren van bezit heeft uitgezocht. In de afgelopen vijf jaar hebben wij, 100 collega's uit zes verschillende landen en ik, onze boeken dichtgeslagen en onze ogen geopend —we zijn in vier continenten de straat opgegaan om te tellen hoeveel de armen van de maatschappij hebben gespaard. De som bleek enorm. Maar bijna al dat bezit is dood kapitaal.

Het mysterie van het kapitaal

Dit is het sleutelmysterie en de kernvraag van dit boek. Kapitaal is een onderwerp dat denkers al drie eeuwen fascineert: Marx zei dat men verder dan de fysica moest kijken om de 'kip die de gouden eieren legt' aan te raken; Adam Smith meende dat men 'een soort weg door de lucht' moest aanleggen om bij diezelfde kip te komen. Maar niemand heeft ons verteld waar die kip zich verstopt. Wat is kapitaal, hoe wordt het voortgebracht en hoe is het aan geld gerelateerd?

Het mysterie van politiek bewustzijn

Als de armen van deze wereld zo veel dood kapitaal bezitten, waarom proberen de regeringen dan geen toegang te krijgen tot deze potentiële rijkdom? Eenvoudigweg omdat de bewijzen die ze daarvoor nodig hebben pas in de afgelopen veertig jaar beschikbaar zijn gekomen, toen miljarden mensen over de hele wereld hun leven dat op kleine schaal was georganiseerd, hebben ingeruild voor een leven dat op grote schaal is georganiseerd. De migratie naar de steden heeft in korte tijd in de arme landen een arbeidsverdeling opgeleverd en een enorme industriële/commerciële revolutie op gang gebracht —een revolutie die ongelooflijk genoeg vrijwel totaal genegeerd is.

De ontbrekende les uit de geschiedenis van de VS

Wat er in de ontwikkelingslanden en de postcommunistische landen gebeurt, heeft eerder ook in Europa en Noord-Amerika plaatsgevonden. Helaas zijn we zo gebiologeerd door het falen van zo veel landen om de overgang naar het kapitalisme te maken, dat we zijn vergeten hoe de succesvolle kapitalistische landen het gedaan hebben. Ik heb jarenlang technocraten en politici in ontwikkelde landen, van Alaska tot Tokio, bezocht, maar ze hadden geen antwoorden. Het was een mysterie. Uiteindelijk vond ik het antwoord in hun geschiedenisboeken en het meest relevante voorbeeld vormt de geschiedenis van de VS.

Het mysterie van falende wetgeving: waarom eigendomswetten buiten het Westen niet werken

Talloze landen hebben sinds de 19e eeuw de wetten van het Westen overgenomen om hun burgers het wettelijke raamwerk te bieden voor het generen van rijkdom. Ook nu nog nemen landen de westerse wetgeving over, terwijl die duidelijk niet werkt. De meeste burgers kunnen nog steeds geen gebruikmaken van de wet om hun spaargeld in kapitaal om te zetten. Waarom dat zo is en wat er gedaan moet worden om de wetgeving te laten werken, is nog steeds een mysterie.

De oplossing voor elk mysterie wordt in een afzonderlijk hoofdstuk van dit boek uitgewerkt.

De tijd is rijp om het probleem op te lossen waarom het kapitalisme zo'n succes is in het Westen en vrijwel overal elders faalt. Omdat bijna alle mogelijke alternatieven voor het kapitalisme nu zijn verdampt, bevinden we ons in een positie waarin we het kapitaal onbevooroordeeld en nauwgezet kunnen bestuderen.

 

 Holland
 Netherlands: Spectrum

第一章 资本的五个神秘之处

关键问题是要查明,历史上的资本主义为什么好像生活在与世隔绝的钟罩里?它为什么无法 扩张并占据整个社会?……(为什么)资本形成的巨大速度只可能出现在某些社会部门,而没有 出现在当时的整个市场经济中? --费尔南德·布罗代尔,《商业的发展》

bell jar

在全球五分之四的人口看来,资本主义最伟大的成功时刻就是它的危机到来之时。柏林墙的 倒塌结束了东西方之间长达一个多世纪的政治斗争。资本主义峭然耸立,成为合理组织现代经济 的惟一可行方式。历史发展到这一时刻,有责任感的国家别无选择。结果造成,第三世界国家和 前共产主义国家。①带着不同程度的热情平衡预算、削减补贴、引进外资并降低关税壁垒。它们的

努力换来了痛苦的失望。从俄罗斯到委内瑞拉,过去的这五年间充满了可怕的经济灾难,国民收 入急剧下降,到处都是忧虑和怨恨;用马来西亚总理马哈蒂尔·穆罕默德(Mahathir Mohamad) 尖锐的言词来说,"这是一个饱尝了冻馁、暴乱和掠夺的年代"。《纽约时报》最近的一篇社论指 出:"对于世界上大多数地方而言,西方国家在冷战胜利的余辉中所颂扬的市场,已经被市场的残 酷性、对资本主义的警惕性和不稳定现象的危险性所取代。"资本主义只在西方取得过成功;而事 实上,它也许能够成为治疗经济和政治灾难的药方。

尽管这些微弱的示警声令人不安,然而到目前为止,也只不过是让美国和欧洲的领导人向第 三世界国家和前共产主义国家重复后者已听了很多遍的乏味说词:稳定你们的货币,努力坚持下 去,不要理会粮农暴动,然后耐心地等待外国投资者克服他们的恐慌之后再回来投资。 目前,有外国投资当然是一件非常好的事情,而且外资越多越好。稳定的货币也是好事,自 由贸易、透明的银行操作、国有企业私有化以及源自西方的每一种补救办法都是好事。我们渐渐 忘记,拉美国家自19 世纪20 年代从西班牙的统治下独立以来,至少已经四次尝试进行旨在创立 资本主义制度的改革(拉美国家的铁路由英国人经营,而公用设施则由大陆欧洲人管理)。每次 都是在经过一番努力和体验过最初的欣喜之后,又从资本主义和市场经济政策中抽身返回。因 此,这些补救办法是不够的。事实上,这些补救办法远远不够,并且基本上与第三世界国家和前 共产主义国家里的实际问题毫不相干。

这些补救办法失败之后,美国和其它西方国家也经常会作出响应。它们不是质疑这些补救办 法恰当与否,而是责怪第三世界国家和前共产主义国家的人民缺少企业家精神或者缺少市场定 位。如果它们得到各种绝好的建议,而仍然未能繁荣兴盛起来,那就只能怪它们自己:也许是因 为它们错过了新教改革,或者是被殖民主义欧洲无能的残余影响所削弱,或者是因为它们智商太 低。不过,"'文化'是解释资本主义在日本、瑞士和加利福尼亚这些各不相同的地方取得成功的原 因,同样是'文化',又造成了中国、爱沙尼亚、下加利福尼亚⑤这些依然各不相同的地方的相对贫 困"--这种说法非常不近人情,而且无法令人信服。西方国家和世界上其它地方的财富差距太大, 不能仅仅用文化上的理由来解释。事实上,第三世界国家和前共产主义国家的大多数人民也渴望 从资本中取得收益,移民们于是蜂拥进入西方国家,其中还包括桑切斯的孩子和赫鲁晓夫的儿 子。

实际上,第三世界国家和前共产主义国家的城市里充满了企业家:你走过一个中东集市,旅 行到一个拉美小镇,或者钻进莫斯科的一辆出租汽车里,都免不了要碰上什么人试图和你谈交 易。这些国家的人民拥有智慧、热情和白手起家的惊人能力,能够掌握并运用现代科学技术;否 则,美国企业也不会这么费劲地控制其专利不会在国外被侵权使用,美国政府也不会这么迫切地 努力不让现代化武器技术落入第三世界国家的手中。第三世界国家和前共产主义国家的人民对市 场有充分的认识;市场和人类的历史一样久远(恰恰是因为人类发现了市场,耶稣基督才把钱商 赶出了神庙)。

不,第三世界国家和前共产主义国家的人民并不是可怜的乞丐。他们没有无助地陷于陈旧过 时的方式中,也不是出现了机能障碍的文化里缺少鉴别能力的囚徒。资本主义已经为西方国家带 来了财富,又是什么原因阻止它为世界上的大多数人带来同样的财富呢?为什么资本主义像是被 封闭在钟罩里,只在西方国家发展起来了呢?

我打算在这本书中阐明,阻碍全球五分之四的人口从资本主义中获利的主要绊脚石在于他们 无法创造资本。资本是提高劳动生产力、创造国家财富的动力,是资本主义制度的生命线,是发 展、前进的基础。无论贫困国家的人民多么热切地参与其它所有以资本主义经济为特征的活动, 他们都似乎不可能为自己创造出资本。

我和我的研究小组已经在亚洲、非洲、中东和拉美挨家挨户地搜集到大量事例和数据。在接 下来的章节中,我还要借助这些事例和数据来指出,大多数穷人已经拥有了成功地创造出资本主 义所必需的资产。即使是在世界上最贫穷的国家里,穷人也有积蓄。实际上,穷人积蓄的价值巨 大无比,是第三世界国家和前共产主义国家自1945 年以来所接受的全部外援的40 倍。例如在埃 及,穷人所积累的财富相当于有记载的外国全部直接投资(包括苏伊士运河和阿斯旺大坝)总额 的55 倍。在拉美最穷的国家--海地,穷人的资产比海地自1804 年从法国统治下独立之后所接受 的所有外国投资大150 多倍。如果美国最终同意把它的外援预算提高到联合国所建议的水平--即 国民收入的0.7%--这个地球上最富的国家也要用150 多年,才能把与世界上较贫穷的人们已拥有 的财富价值相当的资产交给他们。

但穷人掌握这些资产的方式有很大缺陷:房屋建造在没有恰当的所有权记录的土地上;公司 没有法人地位,没有明确的责任;企业处于金融家和投资者的视野之外。由于人们对财产的所有 权没有恰当的檔证明,这些财产不能方便地转换成货币,不能在人们所处的互相了解和信任的狭 隘地域范围之外进行交易,不能用作申请贷款的抵押品。

相比之下,在西方国家,每一块土地、每一幢建筑物、每一件设备、每一件存货都在所有权 檔中得到表述。这些资产和经济的其它方面紧密相联;所有权檔成为这个庞大的潜在联系过程的 可见标志。由于这一表述过程,资产就能产生出与它们的物质存在相平行的一种不可见的存在方 式。资产能够用作贷款的抵押物,在美国,用于开办新企业的资金的一个最重要的来源就是抵押 企业家的房屋。资产还能用作联系资产所有人的信用历史的纽带,用作偿还债务和纳税的记账地 址,用作公共设施机构向资产所有人提供服务所需的可靠基础,用作发行有价证券(例如背书抵 押债券)的基础--这些有价证券然后又能在二级市场上再贴现和销售。由于这一潜在的、不可见 的联系过程,西方国家能够为资产注入活力,使之成为通用的资本。 第三世界国家和前共产主义国家里没有这类表述过程,因此大多"资本不足"--就像一家"资本 不足的"公司,它所发行的有价证券少于它的收入和资产所决定的价值。穷人的企业和那些不能依 靠发行股票或债券来获取新的投资和资金的公司非常相似。事实上,如果不能使资产在所有权檔 中得到表述,资产就只能是"僵化的资本"。

因此,第三世界国家和前共产主义国家的居民--占全球人口的五分之四--确实不是一无所有, 但他们缺少表述所有权和创造资本的过程。他们有房屋,但没有所有权凭证;他们有产出,但没 有契约;他们有企业,但没有法人地位。他们能适应从回形针到核反应堆的每一个西方发明,但 正是因为他们缺少这些基本的所有权表述,才始终无法创造出使他们国内的资本主义制度发挥功 效的足够资本。

我认为这就是资本的奥秘。要解开这个奥秘就必须弄明白:为什么西方人通过用所有权檔来 表述资产,就能够从资产中发现并提取出资本。我们知道某些事物的存在(例如资本),但却看 不到它们--理解并掌握这类事物一直是对人类思维的最大挑战之一。从柏拉图(Platon)到伊曼纽 尔·康德(Immanuel Kant)、卡尔·波普尔(Karl Popp),哲学家们已经懂得:并非任何真实 的、有价值的事物都是有形的、可见的。时间是真实的,但只有当它通过钟表或日历表现出来的 时候,才能被有效地加以运用。

综观历史,人类已经发明创造出一系列表述制度--文字、音符、会计复式记账法--来掌握人手 所无法触及的事物。同样,资本主义的伟大实践者们--从创立综合所有权制度和公司股票的奠基 人到迈克尔·米尔肯(Michael Milken)--通过设计出新的表述方法,用于体现深藏在我们所积累 的资产里的无形的潜能,就能从资产中发现和提取资本,而其它人看见的只是一堆旧货。 正如此时此刻,在你的房间里,你被来自乌克兰、中国和巴西的电视信号所包围,但你看不 见这些信号。同样,你也被无形之中暗藏着资本的资产所包围。乌克兰的电视信号很微弱,你无 法直接察觉;但在电视机的帮助下,电视信号就能被译码,使你能够看到、听到。因此,资本也 能从资产中抽取和加工出来。问题是,只有西方国家具备通过资产表述,大量地把不可见之物转 化成可见之物所需的转换过程。我将在这本书里指出,正是这一不同之处说明了为什么西方国家 能够创造资本,而第三世界国家和前共产主义国家却无能为力。

我还要指出,这些国家缺乏这一表述过程,并不是某些西方国家阴谋制造垄断的结果。应该 说,西方人认为这套机制完全是天经地义的,对它的存在根本没有自觉的意识。尽管它非常庞 大,但没人看得到:美国人、欧洲人和日本人的财富全赖于他们对这套机制的运用能力,但即便 是他们也看不到。这套机制是藏在他们的所有权系统内部的固有法律基础--所有权仅仅是冰山一 角。冰山的其余部分由复杂的人为过程构成,这个过程能够把资产和我们的工作成果转化为资 本。因为它不是从模子里做出来的,也不是用虚有其表的小册子描绘出来的,所以它的起源模糊 不清,但它的重大影响就深深地藏在西方资本主义国家的经济潜意识之中。

如此重要的东西是如何进入我们的思维的呢?我们知道如何去做而不明白其原理--这种情况 并不罕见。早在成熟的磁理论发展出来之前,海员们就在利用磁铁进行导航;而早在门德尔阐明 遗传学原理之前,动物育种者就已经掌握了足够的遗传学知识。西方国家的繁荣起源于充足的资 本,但人们果真理解资本从何而来吗?不理解这一点,西方国家就总有可能破坏他们自身的力量 来源。弄清资本的起源还会使西方人在面临繁华逝去、危机注定到来之时,做好准备保护自己和 世界上其它国家--因为危机总是会来的。到了那时,总会在国际性危机中出现的问题又会被提出 来:要花谁的钱来解决这些问题?如果问题不能解决,谁要为之付出代价? 不过,到目前为止,西方国家始终满足地认为,他们用于产生资本的系统完全是天经地义 的,并且任由这一系统的历史模糊不清而不加论证。

这段历史必须挖掘出来。本书尝试重新发掘我们对资本的认知,并就此解释为什么说贫穷国 家的经济失败和他们的文化遗产或基因遗传中的缺陷没有关系。有人提出过拉美国家和俄罗斯之

间有"文化"共通性吗?然而,自它们都在最近十年里在没有资本的情况下开始建设资本主义之日 起,它们也开始面临同样的政治、社会和经济问题:显著的不平等、地下经济、黑手党泛滥、政 局不稳、资本流失、公然蔑视法律。可以肯定的是,这些问题并非起源于东正教的教堂,也不是 出现在印加帝国⑥崛起的道路上。

事实上,正如我将在这本书中所指出的那样,并非只有前共产主义国家或第三世界国家才受 到这些问题的困扰,甚至在美国也能遇到这些问题--至少在1783 年的美国。当时,乔治·华盛顿 (George Washington)总统抱怨说:"匪徒们……在牺牲大多数人利益的情况下掠走并消耗掉了这 个国家的财富。"他所说的"匪徒"指的就是那些占据着不归他们所有的土地的不合法居民和非法的 小企业家。由于城镇之间、矿山之间的所有权法案不尽相同,在接下来的100 年里,这些不合法 居民和为权利而战的矿工们就土地的合法所有权展开了斗争,令当局大伤脑筋。事实上,遍及年 轻的美利坚合众国的新州和新的领土上,执行所有权法案引起了广泛的社会不安和敌对情绪。 1820 年,美国高等法院大法官约瑟夫·斯托里(Joseph Story)曾怀疑律师们是否有能力平息纠 纷,但他也不得不承认,这种情况注定没有简单的解决方案,因为美国"不是一个古老的保守社 会,而是一个法律范畴内的新国家"。

听起来耳熟吗?不合法居民、匪徒、公然蔑视法律……美国人和欧洲人一直在告诫第三世界 国家和前共产主义国家:"你们肯定会更像我们。"第三世界国家和前共产主义国家的确很像美国-- 至少像一个多世纪之前的美国。北美人似乎已经忘记他们曾经也属于第三世界国家。这也正是我 在本书中要带你回顾从前那些日子的原因。那时,西方政治家面临着今天的第三世界国家和前共 产主义国家的领导人所面临的同样的戏剧性挑战。开发美国西部的拓荒者资本不足,因为他们几 乎并不拥有所定居的土地和所拥有商品的所有权文件;

亚当·斯密(Adam Smith)在黑市上购物;大笑不止的游客们把硬币扔在泰晤士河泥泞的河 岸上,让英国的街头顽童们争抢;16 000 名资本不足的小企业家被科尔伯特技术统治论者判处死 刑--他们惟一的罪名就是违反法国工业法令制造和进口棉布。

西方国家的历史就是第三世界国家和前共产主义国家的今天。美国和其它西方国家已经成功 地把穷人纳入它们的经济,但现在甚至已经忘却了当时的做法,也忘记了使它们如此富裕的资本 是如何开始创造的。正如最著名的研究美国革命史的历史学家戈登·伍德(Gordon Wood)所 写:"社会和文化中正在发生重大的事情,把普通人的热情和动力释放出来。这在美国历史上前所 未有。"⑦当时,美国人和欧洲人正准备建立广泛的正式所有权法案以及法案中使他们得以创造资 本的潜在转换过程。

我要在本书中表明,西方国家正是在这一历史时刻跨过分界点成功地实现了资本主义--资本 主义不再是一个私人俱乐部,而变成了一种流行文化。乔治·华盛顿所担心害怕的匪徒变成了今 天的美国文化所爱戴和尊敬的先驱。

这一充满矛盾的现象非常明显,同时也很令人不安:西方经济进步中最基本的组成部分--资 本--竟然最不引人注目。人们的疏忽使它看起来神秘莫测; 事实上,资本共有五个神秘之处。

● 遗漏数据的神秘之处

慈善组织非常强调发展中国家和前共产主义国家中穷人的痛苦和无助,但没人准确地记录下 他们积累资产的能力。在过去的五年里,我曾经和来自六个不同国家的100 名同事合上书本,睁 大眼睛--然后走进四大洲的街道和农村,去清点僵化的资本。

● 资本的神秘之处/p>

资本是货币潜在的根源,但我们已经忘记了"资本"的最初含义。马克思(Karl Marx)说过, 你必须超越物理学的界限,去接触那只"下金蛋的母鸡";亚当·斯密认为,你必须"从虚无中创造 出一条"抵达那只母鸡的"道路"。资本是什么、它是如何产生的、你如何才能抓住下金蛋的母鸡是 我在这个章节中打算破解的神秘之处。

● 政治意识的神秘之处

如果世界上有这么多的僵化资本握在这么多的穷人手里,政府究竟为何没有开发出这批潜在 的财富呢?原因在于,随着全世界几十亿人口从小规模组织的生活跃入大规模组织的生活,他们 所需要的证明在过去的40 年里才变成现实。人口向城市迁移,使劳动力迅速分工,在较穷的国家 里引发了一场巨大的工业/商业革命--令人不可思议的是,这场革命基本上被完全忽视了。本书试 图将其再现出来。

● 历史意识的神秘之处

第三世界国家和前共产主义国家里正在发生的情况,曾经也出现在欧洲和北美。不幸的是, 我们被现代科技和众多国家在向资本主义的转换过程中的失败所催眠,已经忘记了成功的资本主 义国家到底是如何取得成功的。几年来,从阿拉斯加到东京,我访问过发达国家的商人和政治 家,但无人能给出答案。这个问题变成了一个谜。最后,我在他们的历史书里找到了答案。

● 法律不健全的神秘之处

自19 世纪以来,今天的第三世界国家和前共产主义国家一直在照抄西方的法律,为它们的 人民提供创造财富的结构框架。它们今天还在照抄这样的法律,但显然并没有奏效。大多数人仍 然无法运用法律把储蓄转化成资本。其原因和使法律生效的因素都还是未解之谜--这也是本书打 算破解的神秘之处之一。

每一个神秘之处中谜都将成为本书中一个章节的主题。

资本主义为什么在西方--美国、欧洲和日本--取得了非凡成就,而在别处却基本上停滞不前?解答 这个问题的时机已经成熟。随着所有看似合理的、能替代资本主义制度的选择都已无影无踪,对 资本主义制度的分析也不再是用于冷战的武器,我们终于能够平心静气地仔细研究资本。这本书 是一个尝试,是基于我在全世界的考察基础之上,从那些已完成向资本主义转变的国家的成功经 验中提取出来的。我试图把所有这些情况都综合写入本书。

注释:

1 本书作者所称"前共产主义国家"特指十月革命胜利后成立的社会主义国家或某 些自称实行社会主义制度的国家。这些国家的重要特征之一,就是实行生产数据 的社会主义公有制,用高度集中统一的自上而下的计划取代市场对资源的配置。 随着苏联的解体,大多数社会主义国家纷纷实行市场化改革,引入市场机制,发 挥市场的调节作用。这种市场化改革使某些国家的经济取得了突飞猛进的发展(如 中国),但也使一些国家陷入困境,引发了诸多社会、经济矛盾(如东欧、俄国等 独联体国家)。作者在本书中对各社会主义国家社会现象、特别是问题的描述,有 些并非由制度产生,在西方资本主义国家同样存在(如腐败),但计划经济的弊端 确实存在。因此,作者在本书中竭力倡导的产权制度改革有可借鉴之处。中国自 1978

年实施了一系列的改革开放政策,取得令世人瞩目的成就,但改革并没有改掉社会主义性质 ,中国是目前最大的社会主义国家,社会主义的优越性在中国得到了充分体现。--编辑注 ②

2 埃德蒙·希拉里爵士:新西兰登山运动家,曾于1953 年5 月登上珠穆朗玛峰。--译者

3 加拉加斯:南美国家委内瑞拉的首都。--译者注

4 大萧条时期:指1929 年到20 世纪30 年代早期的世界性严重经济萧条。--译者注

5 下加利福尼亚: 即加利福尼亚半岛, 是墨西哥北部的一个半岛。 --译者注

6 印加帝国:印加人是南美印第安人的一支,曾经自公元13 世纪开始,在南美大陆上建立 起横跨厄瓜多尔和智利的幅员辽阔的帝国,文明高度发达。--译者注

7 戈登·伍德,《创造美国的资本主义》,载《纽约书评》(1994 年6 月9 日),第49 页。

 

China   Taiwan   China
 China: Jiansu   Taiwan: Ecotrend Publications   China: Hua Xia Publishing

第1章 資本的五大謎團

關鍵問題是要查明,歷史上的資本主義為什麼好像生活在與世隔絕的鐘罩裏?它為什麼無法擴張並占據整個社會?……(為什麼)資本形成的巨大速 度只可能出現在某些社會部門,而沒有出現在當時的整個市場經濟中?

費爾南德.

布勞岱(Fernand Braudel),

《商業的發展》(The Wheels of Commerce)

bell jar

資本主義最成功的時候,就是它的危機到來之時。

柏林圍牆的倒塌結束了東西方之間長達一個多世紀的政治鬥爭。資本主義峭然聳立,成為合理組織現代經濟的唯一可行方式。歷史發展到這一時刻,有責任感 的國家別無選擇。結果造成,第三世界國家和前共產主義國家,帶著不同程度的熱情平衡預算、削減補貼、引進外資並降低關稅壁壘。它們的努力換來了痛苦的失 望。從俄羅斯到委內瑞拉,過去這五年間充滿了可怕的經濟災難,國民收入急劇下降,到處都是憂慮和怨恨;用馬來西亞總理馬哈迪.穆罕默德(Mahathir Mohamad)尖銳的言詞來說,「這是一個飽嘗了匱乏、暴亂和掠奪的年代」。《紐約時報》(New York Times)最近的一篇社論指出:「對於世界上大多數地方而言,西方國家在冷戰勝利的餘暉中所頌揚的市場,已經被市場的殘酷性、對資本主義的警惕性和不穩 定現象的危險性所取代。」只在西方取得成功的資本主義,可能是製造經濟和政治災難的藥方。

正享受著和平與繁榮的美國人,很容易忽略地球上其他地方的動盪不安。道瓊平均指數比埃德蒙.希拉里(Edmund Hillary)爵士(註 1) 爬得還要高,資本主義又怎會處於困境呢?美國人發現,儘管第三世界國家和前共產主義國家步履緩慢、蹣跚,但還是正在取得進步。你畢竟能在莫斯科吃到麥當勞 的巨無霸漢堡,能在上海租到好萊塢斥鉅資拍攝的電影的錄影帶,能在加拉加斯(Caracas)(註 2) 連上網路。

然而,即使美國也不大可能抑制住一種不祥的預感。美國人看到,哥倫比亞徘徊在販毒武裝和受壓迫的民兵組織之間的游擊戰的邊緣;墨西哥南部接連爆發難 以駕馭的暴亂;亞洲強行發展出來的經濟增長的一個重要部分消耗在腐敗和混亂狀態之中。最不利的是,在前共產主義國家裏,資本主義制度一事無成,而舊政權時 期的官僚即將重新掌權。有些美國人還感覺到,美國長達10年的經濟繁榮的一個原因在於,世界其他地方越不穩定,美國的股票和債券對國際資金就越有吸引力。

西方商業社會的擔心日益增長,害怕由於世界上大多數地方沒有成功地實現資本主義,最終會導致世界上的富裕經濟陷入衰退。確實,新興市場的泡沬化已經 使數百萬名投資者痛苦地意識到,經濟全球化是雙向的過程:如果第三世界國家和前共產主義國家不能擺脫西方國家的影響,西方國家也不可能擺脫第三世界國家和 前共產主義國家的影響。在富裕國家內部,資本主義的不良反應也一直在逐漸增強。不管是1999年12月在西雅圖舉行的世界貿易組織會議,或是幾個月後在華 府的國際貨幣基金/世界銀行會議,發生的暴動即使訴求不同,都是由於資本主義所引發的憤怒。許多人回憶起經濟歷史學家卡爾.博藍尼(Karl Polanyi)的警語:自由市場可能隨社會發展而崩壞,並導致法西斯主義。日本正在艱難地度過自大蕭條時期(註 3) 以來最漫長的衰退。西歐民眾投票擁護那些保證推行「第三條路」(「第三條路」是對一本題為《悲慘經濟》〔L’horreur economique〕的法國暢銷書駁斥的觀點)的政治家。

儘管這些微弱的示警聲令人不安,然而到目前為止,也只不過是讓美國和歐洲的領導人向第三世界國家和前共產主義國家重複後者已聽了很多遍的乏味說詞: 穩定你們的貨幣,努力堅持下去,不要理會糧農暴動,然後耐心地等待外國投資者克服他們的恐慌之後回來投資。

目前,有外國投資當然是一件非常好的事情,而且外資越多越好。穩定的貨幣也是好事,自由貿易、透明的銀行操作、國有企業私有化以及源自西方的每一種 補救辦法都是好事。我們漸漸忘記,拉美國家自1820年代從西班牙的統治下獨立以來,至少已經四次嘗試進行旨在創立資本主義制度的改革。每次都是在經過一 番努力和體驗過最初的欣喜之後,又從資本主義和市場經濟政策中撤退。因此,這些補救辦法是不夠的。事實上,這些補救辦法遠遠不夠,並且基本上與第三世界國 家和前共產主義國家裏的實際問題毫不相干。

這些補救辦法失敗之後,美國和其他西方國家也經常作出回應。它們不是質疑這些補救辦法恰當與否,而是責怪第三世界國家和前共產主義國家的人民缺少企 業家精神,或者不夠市場導向。如果它們得到各種絕好的建議,而仍然未能繁榮興盛起來,那就只能怪它們自己:也許是因為它們錯過了新教改革,或者是被歐洲殖 民者無能的殘餘影響所削弱,或者是因為它們智商太低。不過,「『文化』是解釋資本主義在日本、瑞士和加利福尼亞這些各不相同的地方取得成功的原因,同樣是 『文化』,又造成了中國、愛沙尼亞、下加利福尼亞(註 4)這些依然各不相同的地方的相對貧困」──這種說法非常不近人情,而且無法令人信服。西方國家和世界上其他地方的財富差距太大,不能僅僅用文化上的理由 來解釋。事實上,第三世界國家和前共產主義國家的大多數人民也渴望從資本中取得收益,移民們於是蜂擁進入西方國家,其中還包括桑切斯(Sanchez)的 孩子和赫魯雪夫的兒子。

實際上,第三世界國家和前共產主義國家的城市裏充滿了企業家:你走過一個中東市集,或旅行到一個拉美小鎮,或者鑽進莫斯科的一輛出租汽車裏,都免不 了要碰上什麼人試圖和你談交易。這些國家的人民擁有智慧、熱情和白手起家的驚人能力,能夠掌握並運用現代科技;否則,美國企業也不會這麼費勁地控制其專利 不會在國外被侵權使用,美國政府也不會這麼迫切地努力不讓現代化武器技術落入第三世界國家的手中。第三世界國家和前共產主義國家的人民對市場有充分的認 識;市場和人類的歷史一樣久遠(兩千年前,耶穌基督把商人趕出了神廟;而墨西哥人早在哥倫布到達美洲以前,就開始市場交易了)。

不,第三世界國家和前共產主義國家的人民並不是可憐的乞丐。他們沒有無助地陷於陳舊過時的方式中,也並非機能障礙的文化裏缺少鑒別能力的囚徒。資本 主義已經為西方國家帶來了財富,又是什麼原因阻止它為世界上的大多數人帶來同樣的財富呢?為什麼資本主義像是被封閉在鐘罩(bell jar)裏,只在西方國家發展起來了呢?

我打算在這本書中闡明,阻礙全球五分之四的人口從資本主義中獲利的主要絆腳石在於他們無法創造資本。資本是提高勞動生產力、創造國家財富的動力,是 資本主義制度的生命線,是發展、前進的基礎。無論貧困國家的人民多麼熱切地參與其他所有以資本主義經濟為特徵的活動,他們都似乎不可能為自己創造出資本。

我和我的研究小組已經在亞洲、非洲、中東和拉美挨家挨戶地蒐集到大量事例和資料。在接下來的章節中,我還要藉助這些事例和資料來指出,大多數窮人已 經擁有了成功創造出資本主義所必需的資產。即使是在世界上最貧窮的國家裏,窮人也有積蓄。實際上,窮人積蓄的價值巨大無比,是第三世界國家和前共產主義國 家自1945年以來所接受的全部外援的40倍。例如在埃及,窮人所積累的財富相當於有記載的外國全部直接投資(包括蘇伊士運河和阿斯旺大壩〔Aswan Dam〕)總額的55倍。在拉美最窮的國家──海地,窮人的資產比海地自1804年從法國統治下獨立之後所接受的所有外國投資大150多倍。如果美國最終 同意把它的外援預算提高到聯合國所建議的水準──即國民所得的0.7%──這個地球上最富有的國家也要用150多年,才能把與世界上較貧窮的人們已擁有的 財富價值相當的資產交給他們。

但窮人掌握這些資產的方式有很大的缺陷:房屋建造在沒有恰當的所有權紀錄的土地上;公司沒有法人地位,沒有明確的責任;企業處於金融家和投資者的視 野之外。由於人們對財產的所有權沒有恰當的文件證明,這些財產不能方便地轉換成資本,不能在人們所處的互相了解和信任的狹隘地域範圍之外進行交易,不能用 作申請貸款的抵押品。

相比之下,在西方國家,每一塊土地、每一幢建築物、每一件設備、每一件存貨都在所有權文件中得到表述。這些資產和經濟的其他方面緊密相連;所有權文 件成為這個龐大的潛在聯繫過程中的可見標誌。由於這一表述過程,資產就能產生出與它們的物質存在相平行的一種不可見的存在方式。資產能夠用作貸款的抵押 物。在美國,用於開辦新企業的資金的一個最重要的來源就是抵押企業家的房屋。資產還能用作聯繫資產所有人的信用歷史的紐帶,用作償還債務和納稅的記帳地 址,用作公共設施機構向資產所有人提供服務所需的可靠基礎,用作發行有價證券(例如抵押債券)的基礎──這些有價證券然後又能在次級市場上再貼現和銷售。 由於這一潛在的、不可見的聯繫過程,西方國家能夠為資產注入活力,使之成為通用的資本。

第三世界國家和前共產主義國家裏沒有這類表述過程,因此大多「資本不足」──就像一家「資本不足的」公司,它所發行的有價證券少於它的收入和資產所 決定的價值。窮人的企業和那些不能靠發行股票或債券來獲取新的投資和資金的公司非常相似。事實上,如果不能使資產在所有權文件中得到表述,資產就只能是 「僵化的資本」(dead capital)。

因此,第三世界國家和前共產主義國家的居民──占全球人口的五分之四──確實不是一無所有,但他們缺少表述所有權和創造資本的過程。他們有房屋,但 沒有所有權憑證;他們有產出,但沒有契約;他們有企業,但沒有法人地位。他們能適應從紋針到核反應爐的每一個西方發明,但正是因為他們缺少這些基本的所 有權表述,才始終無法創造出使他們國內的資本主義制度發揮功效的足夠資本。

我認為這就是資本的奧祕。要解開這個奧祕就必須弄明白:為什麼西方人通過用所有權文件來表述資產,就能夠從資產中發現並提取出資本。我們知道某些事 物的存在(例如資本),但卻看不到它們──理解並掌握這類事物一直是對人類思維的最大挑戰之一。從柏拉圖(Plato)到伊曼努埃.康德 (Immanuel Kant)、卡爾.波柏(Karl Popper),哲學家們已經懂得:並非任何真實的、有價值的事物都是有形的、可見的。時間是真實的,但只有當它通過鐘錶或日曆表現出來的時候,才能被有 效地加以運用。綜觀歷史,人類已經發明創造出一系列表述制度──文字、音符、會計複式記帳法──來掌握人手所無法觸及的事物。同樣,資本主義的偉大實踐者 們──從創立綜合所有權制度和公司股票的奠基人到麥克.米爾肯(Michael Milken)──通過設計出新的表述方法,用於體現深藏在我們所積累的資產裏的無形的潛能,就能從資產中發現和提取資本,而其他人看見的只是一堆舊貨。

正如此時此刻,在你的房間裏,你被來自烏克蘭、中國和巴西的電視信號所包圍,但你看不見這些信號。同樣,你也被無形之中暗藏著資本的資產所包圍。烏 克蘭的電視信號很微弱,你無法直接察覺;但在電視機的幫助下,電視信號就能被解碼,使你能夠看到、聽到。因此,資本也能從資產中抽取和加工出來。問題是, 只有西方國家具備通過資產表述,大量地把不可見之物轉化成可見之物所需的轉換過程。我將在這本書裏指出,正是這一不同之處說明了為什麼西方國家能夠創造資 本,而第三世界國家和前共產主義國家卻無能為力。

我還要指出,這些國家缺乏這一表述過程,並不是某些西方國家陰謀製造壟斷的結果。應該說,西方人認為這套機制完全是天經地義的,對它的存在根本沒有 自覺的意識。儘管它非常龐大,但沒人看得到:美國人、歐洲人和日本人的財富全賴於他們對這套機制的運用能力,但即便是他們也看不到。這套機制是藏在他們的 所有權系統內部的固有法律基礎 ──所有權僅僅是冰山一角,冰山的其餘部分由複雜的人為過程構成,這個過程能夠把資產和我們的工作成果轉化為資本。因為它不是從模子裏做出來的,也不是用 虛有其表的小冊子描繪出來的,所以它的起源模糊不清,但它的重大影響就深深地藏在西方資本主義國家的經濟潛意識之中。

如此重要的東西是如何進入我們的思維的呢?我們知道如何去做而不明白其原理──這種情況並不罕見。早在成熟的磁理論發展出來之前,海員們就在利用磁 鐵進行導航;而早在門德爾(Gregor Mendel)闡明遺傳學原理之前,動物育種者就已經掌握了足夠的遺傳學知識。西方國家的繁榮起源於充足的資本,但人們果真理解資本從何而來嗎?不理解這 一點,西方國家就總有可能破壞他們自身的力量來源。弄清資本的起源還會使西方人在面臨繁華逝去、危機注定到來之時,做好準備保護自己和世界上其他國家── 因為危機總是會來的。到了那時,總會在國際性危機中出現的問題又會被提出來:要花誰的錢來解決這些問題?如果問題不能解決,誰要為之付出代價?

不過,到目前為止,西方國家始終滿足地認為,他們用於產生資本的系統完全是天經地義的,並且任由這一系統的歷史模糊不清而不加論證。

這段歷史必須挖掘出來。本書嘗試重新發掘我們對資本的認知,並就此解釋為什麼說貧窮國家的經濟失敗和他們的文化遺產或基因遺傳中的缺陷沒有關係。有 人提出過拉美國家和俄羅斯之間有「文化」共通性嗎?然而,從它們在最近10年裏在沒有資本的情況下開始建設資本主義之日起,它們也開始面臨同樣的政治、社 會和經濟問題:顯著的不平等、地下經濟、黑手黨氾濫、政局不穩、資本流失、公然蔑視法律。可以肯定的是,這些問題並非起源於東正教的教堂,也不是出現在印 加帝國(註 5) 崛起的道路上。

事實上,正如我將在這本書中所指出的,並非只有前共產主義國家或第三世界國家才受到這些問題的困擾,甚至在美國──至少在1783年的美國就曾遇到 這些問題。當時,喬治.華盛頓(George Washington)總統抱怨說:「匪徒們……在犧牲大多數人利益的情況下奪走並消耗掉了這個國家的財富。」他所說的「匪徒」指的就是那些占據著非他們 所有的土地的不合法居民和非法的小企業家。由於城鎮之間、礦山之間的所有權法案不盡相同,在接下來的100年裏,這些不合法居民和為權利而戰的礦工們就土 地的合法所有權展開了鬥爭,令當局大傷腦筋。事實上,在年輕的美利堅合眾國的領土上,執行所有權法案引起了廣泛的社會不安和敵對情緒。1820年,美國高 等法院大法官約瑟夫.斯托里(Joseph Story)曾懷疑律師們是否有能力平息這些糾紛。

聽起來耳熟嗎?不合法居民、匪徒、公然蔑視法律……美國人和歐洲人一直在告誡第三世界國家和前共產主義國家:「你們肯定會更像我們。」第三世界國家 和前共產主義國家的確很像美國 ──至少像一個多世紀之前的美國。北美人似乎已經忘記他們曾經也屬於第三世界國家。這也正是我在本書中要帶你回顧從前那些日子的原因。那時,西方政治家面 臨著今天的第三世界國家和前共產主義國家的領導人所面臨的同樣的戲劇性挑戰。開發美國西部的拓荒者資本不足,因為他們幾乎不擁有所定居的土地和所擁有商品 的所有權文件;亞當.斯密(Adam Smith)在黑市上購物;大笑不止的遊客們把硬幣扔在泰晤士河泥濘的河岸上,讓英國的街頭頑童們爭搶;16,000名資本不足的小企業家被科爾伯特 (Colbert)的技術官僚判處死刑──他們唯一的罪名就是違反法國工業法令製造和進口棉布。

西方國家的歷史就是第三世界國家和前共產主義國家的今天。美國和其他西方國家已經成功地把窮人納入它們的經濟,但現在甚至已經忘卻了當時的做法,也 忘記了使它們如此富裕的資本是如何開始創造的。正如最著名的研究美國革命史的歷史學家戈登.伍德(Gordon Wood)所寫:「社會和文化中正在發生重大的事情,把普通人的熱情和動力釋放出來。這在美國歷史上前所未有。」(註 6) 當時,美國人和歐洲人正準備建立廣泛的正式所有權法案以及法案中使他們得以創造資本的潛在轉換過程。

我要在本書中表明,西方國家正是在這一歷史時刻跨過分界點成功地實現了資本主義──資本主義不再是一個私人俱樂部,而變成了一種流行文化。喬治.華 盛頓所擔心害怕的匪徒變成了今天的美國文化所愛戴和尊敬的先驅。

這一充滿矛盾的現象非常明顯,同時也很令人不安:西方經濟發展中最基本的組成部分──資本──竟然最不引人注目。人們的疏忽使它看起來神祕莫測;事 實上,資本共有五大謎團。

 

遺漏的資料之謎

 

慈善組織非常強調開發中國家和前共產主義國家中窮人的痛苦和無助,但沒人準確地記錄下他們積累資產的能力。在過去的5年裏,我曾經和來自6個不同國 家的100名同事合上書本,睜大眼睛──然後走進四大洲的街道和農村,去清點僵化的資本。

 

資本之謎

 

資本是貨幣潛在的根源,但我們已經忘記了「資本」的最初含義。馬克思(Karl Marx)說過,你必須超越物理學的界限,去接觸那隻「下金蛋的母雞」;亞當.斯密認為,你必須「從虛無中創造出一條」抵達那隻母雞的「道路」。但是從來 沒有人告訴我們,資本是什麼?它是如何產生的?資本和貨幣的關係是什麼?

 

政治上的盲點

 

如果世界上有這麼多的僵化資本握在這麼多的窮人手裏,政府究竟為何沒有開發出這批潛在的財富呢?原因在於,隨著全世界幾十億人口從小規模組織的生活 躍入大規模組織的生活,他們所需要的證明在過去的40年裏才變成現實。人口向城市遷移,使勞動力迅速分工,在較窮的國家裏引發了一場巨大的工業/商業革命 ──令人不可思議的是,這場革命基本上被完全忽視了。本書試圖將其再現出來。

 

美國歷史上被遺忘的教訓

 

第三世界國家和前共產主義國家裏正在發生的情況,曾經也出現在歐洲和北美。不幸的是,我們被現代科技和眾多國家在向資本主義的轉換過程中的失敗所催 眠,已經忘記了成功的資本主義國家到底是如何取得成功的。幾年來,從阿拉斯加到東京,我訪問過先進國家的商人和政治家,但無人能給出答案。這個問題變成了 一個謎。最後,我在他們的歷史書裏找到了答案。

 

法律失敗之謎:為何所有權制度無法在非西方社會運作

 

自19世紀以來,今天的第三世界國家和前共產主義國家一直在照抄西方的法律,為它們的人民提供創造財富的結構框架。它們今天還在照抄這樣的法律,但 顯然並沒有奏效。大多數人仍然無法運用法律把儲蓄轉化成資本。其原因和使法律生效的因素都還是未解之謎──這也是本書打算破解的神祕之處之一。

對於每一個謎,本書都會用一整個章節來討論。

資本主義為什麼在西方 ──美國、歐洲和日本──取得了非凡成就,而在別處卻基本上停滯不前?解答這個問題的時機已經成熟。隨著所有看似合理的、能替代資本主義制度的選擇都已無 影無蹤,對資本主義制度的分析也不再是用於冷戰的武器,我們終於能夠平心靜氣地仔細研究資本。這本書是一個嘗試,是基於我在全世界的考察基礎之上,從那些 已完成向資本主義轉變的國家的成功經驗中提取出來的。我試圖把所有這些情況都綜合寫入本書。

 


 

 

1 埃德蒙.希拉里爵士:紐西蘭登山運動家,曾於1953年5月登上珠穆朗瑪峰。──譯者注

2 加拉加斯:南美國家委內瑞拉的首都。──譯者注

3 大蕭條時期:指1929年到1930年代早期的世界性嚴重經濟蕭條。──譯者注

4 下加利福尼亞:即加利福尼亞半島,是墨西哥北部的一個半島。──譯者注

5 印加帝國:印加人是南美印第安人的一支,曾經自西元13世紀開始,在南美大陸上建立起橫跨厄瓜多爾和智利的幅員遼闊的帝國,文明高度發達。──譯者注

6 Gordon S. Wood, Inventing American Capitalism, New York Review of Books, 9 June 1994, p. 49.

 

China   Taiwan   China
 China: Jiansu   Taiwan: Ecotrend Publications   China: Hua Xia Publishing

لغز رأس المال

هيرناندو دى سوتو

الفصل الأول: أسرار رأس المال الخمسة

إن المشكلة الأساسية هى التوصل إلى السبب فى أن هذا القطاع من مجتمع الماضى، الذى لن أتردد فى أن أدعوه بالرأسمالى، كان لابد وأن يعيش فى ناقوس زجاجى، معزولا عن الباقى حوله، والسبب فى أنه لم يكن يستطيع التوسع ويغزو المجتمع كله ؟ … (ما هو السبب) فى أن معدلا كبيرا من تكوين رأس المال لم يكن ممكنا إلا فى قطاعات معينة، وليس فى كل اقتصاد السوق فى ذلك العصر ؟

ـ فيرناند برودل، " عجلات التجارة "

bell jar mena

إن اللحظة التى تحقق فيها أكبر انتصار للرأسمالية هى لحظة أزمتها. فقد أنهى سقوط سور برلين ما يزيد على قرن من المنافسة السياسية بين الرأسمالية والشيوعية. وبرزت الرأسمالية وحدها باعتبارها الطريق العملى الوحيد لتنظيم اقتصاد حديث على نحو رشيد. وفى هذه اللحظة من التاريخ، لم يكن هناك خيار لأى دولة مسؤولة، ونتيجة لذلك، وبدرجات متباينة من الحماس، حققت بلدان العالم الثالث، والبلدان الشيوعية السابقة توازن ميزانياتها، وخفضت الدعم، ورحبت بالاستثمار الأجنبى، وقللت حواجزها الجمركية

وكانت ثمرة جهودها خيبة أمل مريرة. فمن روسيا إلى فنزويلا، كان نصف العقد الماضى زمنا للمعاناة الاقتصادية، والدخول المنهارة، والقلق، والسخط؛ زمنا " من الموت جوعا وأعمال الشغب والسلب "، على حد تعبير الكلمات القارصة لمحاضر محمد رئيس وزراء ماليزيا. وقد ذكرت " النيويورك تايمز " فى افتتاحية أخيرة لها أنه " فى كثير من أنحاء العالم، تم فرض قيام السوق الذى مجده الغرب فى زهو الانتصار فى الحرب الباردة، مع ما صحب ذلك من قسوة الأسواق، وحذر من الرأسمالية، ومخاطر عدم الاستقرار ". إن انتصار الرأسمالية فى الغرب وحده يمكن اعتباره طريقا لوقوع كارثة اقتصادية وسياسية

وبالنسبة للأمريكيين الذين يتمتعون بالسلام والازدهار على حد سواء، كان من السهل تماما تجاهل الاضطرابات التى تحدث فى أماكن أخرى، فكيف تعانى الرأسمالية متاعب فى الوقت الذى يتصاعد فيه مؤشر داو جونز الصناعى بقدر يفوق مؤشر سير ادموند هيلارى ؟ إن الأمريكيين ينظرون إلى الدول الأخرى ويرون أنها تحقق تقدما، حتى وإن كان بطيئا وغير متكافئ. ألا تستطيع أن تأكل سندوتشات " بيج ماك " فى موسكو، وتستأجر شريط فيديو من " بلوكباستر " فى شنغهاى، وأن تتصل بالإنترنت فى كاراكاس ؟

ومع ذلك، فحتى فى الولايات المتحدة، لا يمكن تبديد الهواجس كلية، فالأمريكيون يرون أن كولومبيا تقف على شفا حرب أهلية كبرى بين عصابات مهربى المخدرات، والميليشيات الساعية لقمعها، وأن هناك عصيانا مستعصيا على الحل فى جنوب المكسيك، وأن جزءا مهما من النمو الاقتصادى المفروض بالقوة فى آسيا يستنزفه الفساد والفوضى. وفى أمريكا اللاتينية، يضمحل التعاطف مع الأسواق الحرة : فقد انخفض التأييد للخصخصة من 46 فى المائة من السكان إلى 36 فى المائة فى مايو 2000. ومما ينذر بشر مستطير أكبر، أنه تبين أن الرأسمالية غائبة فى البلدان الشيوعية السابقة، وأن الأشخاص المرتبطين بالنظم القديمة متأهبون لتولى السلطة. ويعتقد بعض الأمريكيين أيضا أن من أسباب ازدهارهم الذى استمر عقدا من الزمان هو أنه كلما بدأ باقى العالم أكثر تقلقلا، زادت جاذبية الأوراق المالية والسندات الأمريكية كملاذ آمن للنقد الدولى.

ويثور فى مجتمع الأعمال فى الغرب، قلق متزايد من أن فشل باقى العالم فى إقامة الرأسمالية سيدفع فى نهاية الأمر الاقتصادات الغنية إلى الكساد. وإن يستخلص الملايين من المستثمرين دروسا مؤلمة من تبخر أموالهم فى الأسواق الناشئة، تغدو العولمة طريقا مزدوج المسار: فإن لم تستطع بلدان العالم الثالث والبلدان الشيوعية السابقة الإفلات من تأثير الغرب، فإن الغرب نفسه لا يستطيع أن يعزل نفسه عنها. كما طفقت ردود الأفعال السلبية تجاه الرأسمالية تزداد قوة فى البلدان الغنية نفسها. وتلقى أعمال الشغب التى وقعت فى سياتل فى اجتماع منظمة التجارة العالمية فى ديسمبر 1999، وبعد ذلك ببضعة شهور فى أثناء اجتماع صندوق النقد الدولى، والبنك الدولى فى واشنطن العاصمة، بغض النظر عن تباين الشكاوى، الضوء على الغضب الذى تثيره الرأسمالية الآخذة فى الانتشار. وبدأ كثيرون يتذكرون تحذيرات المؤرخ الاقتصادى كارل بولاناى من أن الأسواق الحرة قد تتعارض مع مصلحة المجتمع وتؤدى إلى الفاشية. وتصارع اليابان من خلال أطول هبوط شهدته منذ الكساد الكبير ". ويقترع الناس فى أوروبا الغربية لصالح السياسيين الذى يعدونهم " بطريق ثالث "، الذى يرفض ما أسماه واحد من أكثر الكتب الفرنسية مبيعا " الرعب الاقتصادى ."

وحتى الآن لم تؤد همسات التحذير هذه، وإن كانت تدعو للقلق، إلا إلى حث القادة الأمريكيين والأوروبيين على أن يكرروا على مسامع باقى العالم نفس المحاضرة المملة: ثبتوا عملاتكم، تشددوا، تجاهلوا أعمال الشغب المطالبة بالطعام، وانتظروا فى أناة أن يعود المستثمرون الأجانب.

 

بالطبع إن الاستثمار الأجنبى أمر طيب للغاية. وكلما زاد، كان ذلك أفضل. والعملات المستقرة أمر طيب، هى أيضا، مثلها مثل التجارة الحرة والممارسات المصرفية الشفافة وخصخصة الصناعات المملكوة للدولة وكل علاج آخر فى مجموعة الأدوية الغربية. ومع ذلك، فنحن ننسى باستمرار أن الرأسمالية العالمية قد اختبرت من قبل. ففى أمريكا اللاتينية مثلا، جربت الإصلاحات الرامية لإقامة نظم رأسمالية أربع مرات على الأقل منذ الاستقلال عن أسبانيا فى عشرينيات القرن التاسع عشر. وفى كل مرة، وبعد نوبة الحماس الأولى، ارتد أهل أمريكا اللاتينية عن السياسات الرأسمالية وسياسات اقتصاد السوق. ومن الواضح أن هذا العلاج غير كاف، والواقع أنه قاصر لحد أن يصبح بغير معنى.

وعندما يفشل هذا العلاج، فإن رد فعل الغربيين عادة لا يتمثل فى التساؤل عن مدى كفاية العلاج المقترح وإنما فى إلقاء اللوم على شعوب العالم الثالث، ويتهمونهم بالافتقار إلى القدرة على تنظيم المشروعات وروحها والتوجه نحو السوق. فإن أخفقوا فى تحقيق الإزدهار رغم ما يقدم لهم من نصائح رائعة، فإن ذلك يعود لعيب أساسى فيهم : الافتقار إلى " الإصلاح البروتستانتى "، أو أن الميراث الذى يكبلهم والذى ورثوه عن أوروبا الاستعمارية يقعدهم عن الحركة، أو أن معدل ذكائهم جد منخفض. لكن القول بأن الثقافة هى التى تفسر نجاح أماكن جد مختلفة مثل اليابان وسويسرا وكاليفورنيا، وأن الثقافة أيضا هى التى تفسر الفقر النسبى لأماكن متباينة بالمثل كالصين، وإستونيا، وباجا كاليفورنيا، هو قول غير إنسانى بل أسوأ من ذلك، وهو قول غير مقنع. إن التباين فى الثروة بين الغرب وباقى العالم أكبر كثيرا من أن تفسره الثقافة وحدها. فمعظم الناس يريدون ثمار رأس المال ـ لدرجة أن كثيرين. إبتداء من أبناء سانشيز إلى ابن خروشوف، يندفعون أفواجا للبلدان الغربية.

إن مدن بلدان العالم الثالث والبلدان الشيوعية السابقة تعج بمنظمى المشروعات. فلا يمكنك أن تتجول فى سوق فى الشرق الأوسط، أو تمضى فى نزهة إلى قرية فى أمريكا اللاتينية، أو تركب سيارة أجرة فى موسكو دون أن يحاول شخص ما أن يبرم صفقة معك. إن سكان هذه البلدان يملكون الموهبة والحماس والقدرة المذهلة على اعتصار الربح من لا شئ عمليا. وفى مقدورهم استيعاب التكنولوجيا الحديثة واستخدامها. وفى غير هذا، لم تكن دوائر الأعمال الأمريكية لتجاهد للسيطرة على الاستخدام غير المرخص به لبراءات الاختراع التى تملكها فى الخارج، ولم تكن حكومة الولايات المتحدة لتصارع بصورة يائسة للإبقاء على تكنولوجيا الأسلحة الحديثة بعيدا عن متناول أيدى بلدان العالم الثالث. إن الأسواق تقليد قديم وعالمى : فقد طرد السيد المسيح التجار من المعبد قبل ألفى عام، وكان المكسيكيون يذهبون بمنتجاتهم إلى السوق قبل وصول كولمبس لأمريكا بزمن طويل.

ولكن إذا لم يكن الناس فى البلدان التى تحقق الانتقال إلى الرأسمالية، شحاذين جديرين بالشفقة، وإن لم يكونوا قد وقعوا فى إسار الطرق المتقادمة بصورة لا أمل فيها، وإن لم يكونوا أسرى ثقافات عجزت عن أداء مهامها بحيث لا ينتقدونها، فما الذى يحول دون أن تقدم لهم الرأسمالية نفس الثروة التى قدمتها للغرب ؟ لماذا تزدهر الرأسمالية فى الغرب وحده، كما لو كانت قد غلفت بناقوس زجاجى ؟

اعتزم فى هذا الكتاب أن أبين أن حجر العثرة الأساسى الذى يحول دون استفادة باقى العالم من الرأسمالية يتمثل فى عجزه عن إنتاج رأس المال. فرأس المال هو القوة التى تزيد إنتاجية العمل وتخلق ثروة الأمم. إنه شريان الحياة بالنسبة للنظام الرأسمالى، أساس التقدم، والشىء الذى يبدو أن بلدان العالم الفقيرة لا تستطيع أن تنتجه لنفسها، مهما كان الحماس الذى تنخرط به شعوبها فى كل الأنشطة الأخرى التى تميز الاقتصاد الرأسمالى.

كما سأبين، بمساعدة الحقائق والأرقام التى جمعها فريق البحث المعاون لى، من حى سكنى بعد آخر، ومن مزرعة تعد مزرعة فى آسيا وأفريقيا والشرق الأوسط وأمريكا اللاتينية، أن معظم الفقراء يملكون بالفعل الأصول التى يحتاجونها لتحقيق نجاح الرأسمالية. ذلك أن الفقراء يدخرون حتى فى أكثر البلدان فقرا. إن قيمة المدخرات لدى الفقراء، هائلة فى الواقع ـ أربعون مثل كافة المعونات الأجنبية التى تم تلقيها فى كافة أنحاء العالم منذ 1945. ففى مصر مثلا، تساوى الثروة التى تراكمت لدى الفقراء خمسة وخمسين مثل مبلغ كافة الاستثمارات الأجنبية المباشرة التى سجلت فيها، بما فى ذلك قناة السويس وسد أسوان. وفى هاييتى، وهى أفقر بلد فى أمريكا اللاتينية، يزيد مجموع الأصول لدى الفقراء على مائة وخمسين مثل كافة الاستثمارات الأجنبية المتلقاة منذ استقلال هاييتى عن فرنسا فى 1804. ولو كانت الولايات المتحدة قد رفعت ميزانية المعونة الخارجية التى تقدمها إلى المستوى الذى أوصت به الأمم المتحدة ـ 0.7 فى المائة من الدخل القومى ـ لاستغرق الأمر من أغنى بلد فى العالم أكثر من 150 سنة لتحول لفقراء العالم موارد تساوى تلك التى يملكونها فعلا.

لكنهم يحتفظون بهذه الأصول فى شكل معيب : بيوت بنيت على أراض ملكيتها ليست مسجلة بالشكل السليم، ودور أعمال لا تأخذ شكل الشركات ومسؤوليتها غير محددة، وصناعات قائمة حيث لا يستطيع الممولون والمستثمرون رؤيتها. ونظرا لأن الحقوق فى هذه الممتلكات ليست موثقة على النحو السليم، فإن هذه الأصول لا يمكن تحويلها بسهولة إلى رأس مال، ولا يمكن مبادلتها خارج الدوائر المحلية الضيقة التى يعرف الناس فيها بعضهم ويثقون فى بعضهم البعض، ولا يمكن استخدامها كرهن لضمان القروض، ولا يمكن استخدامها كحصة فى استثمار ما.

 

وعلى العكس من ذلك فى الغرب، فإن كل قطعة أرض، وكل بناية، وكل قطعة من المعدات، أو مخزن للموجودات، تمثلها وثيقة للملكية تشكل دليلا مرئيا على عملية مستترة شاسعة تربط كل هذه الأصول بباقى الاقتصاد. وبفضل هذه العملية الوصفية التمثيلية، فإن الأصول يمكن أن تكتسب حياة غير مرئية موازية إلى جانب وجودها المادى. إذ يمكن استخدامها كرهن ضمان لائتمان ما. إن أهم مصدر وحيد للأموال بالنسبة لمشروعات الأعمال الجديدة فى الولايات المتحدة هو الرهن على مؤسسات منظمى المشروعات. ويمكن لهذه الأصول أيضا أن توفر رابطة بتاريخ المالك الائتمانى، وعنوان مختار خاضع للمساءلة لتحصيل الديون والضرائب، وأساس لإقامة مرافق عامة يعول عليها وشاملة، وأساس لإنشاء الأوراق المالية (مثل السندات المستندة إلى رهن) والتى يمكن عندئذ إعادة خصمها وبيعها فى الأسواق الثانوية وبهذه العملية يبعث الغرب أنفاس الحياة فى الأصول ويجعلها تولد رأس المال.

ولا تتوافر لبلدان العالم الثالث والبلدان الشيوعية السابقة هذه العملية الوصفية التمثيلية. ومن جراء ذلك، فإن معظمها يشكو من نقص الرسملة، بنفس الطريقة التى تعانى بها شركة ما من نقص الرسملة عندما تصدر أوراقا مالية أقل مما يبرره دخلها وأصولها. إن مشروعات الفقراء تشبه كثيرا الشركات التى لا تستطيع أن تصدر أسمها أو سندات للحصول على استثمار وتمويل جديدين. ذلك أنه بدون توافر الوصف التمثيلى، تعد أصولها رأسمالا ميتا غير منتج.

إن لدى سكان هذه البلدان من الفقراء ـ وهم خمسة أسداس البشرية ـ أشياء يملكونها، لكنهم يفتقرون إلى العملية التى تصف وتمثل ملكيتهم وتخلق رأس المال. ذلك أن لديهم بيوتا، لكن ليس لديهم سندات حقوق ملكية؛ لديهم محاصيل لكن ليس لديهم صكوك ملكية؛ ولديهم دور أعمال لكن ليس لديهم النظام الأساسى للشركات. إن عدم توافر هذه الأنواع الأساسية من الوصف والتمثيل هو الذى يفسر السبب فى أن الناس الذين طوعوا كل الاختراعات الغربية الأخرى، من مشبك الورق إلى المفاعل النووى، لم يستطيعوا أن ينتجوا ما يكفى من رأس المال لجعل رأسماليتهم المحلية تثمر.

ذلك هو سر رأس المال. ويتطلب حله فهم السبب فى أن الغربيين استطاعوا عن طريق وصف وتمثيل الأصول بسندات ملكية، أن يروا فيها رأس المال وأن يستخلصوه منها. إن من أكبر التحديات التى تواجه العقل البشرى فهم، والوصول إلى، الأشياء التى نعرف أنها موجودة ولا نستطيع أن نراها. ليس كل ما هو حقيقى ومفيد، ملموس ومرئى. فالزمن مثلا حقيقى، ولكن لا يمكن إدارته بصورة كفء إلا عندما تمثله الساعة والتقويم الزمنى. وعلى مر التاريخ، اخترع البشر أنظمة وصفية تمثيلية ـ الكتابة، النوتة الموسيقية، إمساك الدفاتر ذات القيد المزدوج ـ ليدركوا بالعقل ما لا يمكن لأيدى البشر أن تلمسه أبدا. وبنفس الطريقة، فإن الممارسين العظام للرأسمالية، من منشئى نظم سندات الملكية المتكاملة وأسهم الشركات إلى مايكل ميلكن، استطاعوا أن يكتشفوا رأس المال وأن يستخلصوه، حيث لم ير الآخرون فيه سوى سقط المتاع، وذلك باستنباط طرق جديدة تمثل الإمكانات غير المرئية المخبوءة فى الأصول التى نراكمها.

وفى نفس هذه اللحظة التى تحيط بك فيها موجات التليفزيون الأوكرانى والصينى والبرازيلى التى لا تستطيع أن تراها، تحيط بك أيضا أصول تخفى رأسمالا على نحو غير مرئى. وتماما مثلما أن موجات التليفزيون الأوكرانى الأضعف كثيرا من أن تجعلك تشعر بها بصورة مباشرة، يمكن فك شفرتها بمساعدة أجهزة تليفزيونية ورؤيتها وسماعها، فإن رأس المال يمكن استخلاصه ومعالجته من الأصول. لكن الغرب وحده لديه عملية التحويل المطلوبة لجعل غير المرئى مرئيا. وهذا التباين هو الذى يفسر السبب فى أن الدول الغربية تستطيع أن تخلق رأس المال، وأن بلدان العالم الثالث، والبلدان الشيوعية السابقة لا تستطيع ذلك.

إن غياب هذه العملية فى المناطق الأفقر فى العالم ـ حيث يعيش ثلثا البشر ـ ليس نتيجة نوع من المؤامرة الاحتكارية الغربية، بل الأحرى أن الغربيين اعتبروا هذه الآلية أمرا مسلما به بصورة كاملة إلى حد أنهم فقدوا الوعى بوجودها. ورغم ضخامتها، فإن أحدا لا يراها، بما فى ذلك الأمريكيون والأوروبيون واليابانيون الذى يدينون بكل ثروتهم إلى قدرتهم على استخدامها. إنها بنية أساسية قانونية ضمنية مخبوءة فى أعماق نظم الملكية لديهم ـ لا تمثل الملكية فيها سوى قمة جبل الجليد. ويتمثل باقى جبل الجليد فى عملية معدة من صنع الإنسان يمكنها تحويل الأصول والعمل إلى رأس مال. ولم يتم خلق هذه العملية من طبعة أصلية، ولا يرد وصفها فى الكتيبات المصقولة. فأصولها غامضة ودلالتها مطمورة فى اللاوعى الاقتصادى للبلدان الرأسمالية الغربية.

كيف يغيب عن ذهننا شىء بهذه الأهمية ؟ ليس من غير الشائع بالنسبة لنا معرفة كيفية استخدام الأشياء دون فهم السبب فى أنها تجدى. فقد استخدم البحارة البوصلة المغناطيسية قبل زمن طويل من اكتشاف نظرية مرضية عن المغناطيسية.

وتوافرت لمربى الماشية معرفة عملية بالجينات قبل أن يفسر جريجور مندل مبادئ الوراثة بزمن طويل. وحتى عندما يزدهر الغرب من جراء وفرة رأس المال، هل يدرك الناس حقا أصل رأس المال ؟ وإذا لم يدركوا ذلك، فستظل هناك دوما إمكانية لأن يدمر الغرب مصدر قوته. ذلك أن توافر الوضوح بشأن أصل رأس المال، يؤهل الغرب أيضا لحماية نفسه وباقى العالم فور أن يسلم الازدهار الحاضر نفسه لأزمة لا ريب فى أنها ستحل. ومن ثم، فإن السؤال الذى يثور دوما فى الأزمات الدولية سيتردد مرة ثانية : فلوس من هى التى ستستخدم لحل المشكلة ؟

وحتى الآن، كانت البلدان الغربية سعيدة لاعتبار نظامها لإنتاج رأس المال أمرا مسلما به بصورة كلية، وترك تاريخه دون توثيق. لابد من استعادة ذلك التاريخ. وهذا الكتاب محاولة لإعادة استكشاف مصدر رأس المال، ومن ثم تفسير كيفية تصحيح الإخفاق الاقتصادى للبلدان الفقيرة. وهذا الإخفاق لا يرتبط بعيوب فى الثقافة أو الميراث الخاص بالوراثة. هل يقول أحد بوجود عموميات " ثقافية " مشتركة بين أهل أمريكا اللاتينية والروس ؟ ومع ذلك، ففى العقد الأخير، ومنذ أن بدأت المنطقتان فى بناء الرأسمالية بدون رأس مال، تشاركتا فى نفس المشكلات السياسية والاجتماعية والاقتصادية : عدم مساواة صارخ، اقتصادات سرية، تفشى المافيا، عدم الاستقرار السياسى، هروب رأس المال، عدم احترام القانون على نحو فاضح. ولا ترجع هذه الاضطرابات بأصولها إلى أديرة الكنيسة الأرثوذوكسية أو تمتد على مسارات حضارة الإنكا.

ولكن لم تعان بلدان العالم الثالث والبلدان الشيوعية السابقة وحدها من كل هذه المشكلات. إذ كان الأمر نفسه يصدق على الولايات المتحدة فى 1783، عندما اشتكى الرئيس جورج واشنطن من أن " اللصوص … يقشدون ويستحوذون على زبدة البلاد على حساب الكثرة ". وكان هؤلاء " الصوص " هم واضعى اليد وصغار منظمى المشروعات التى لا تتمتع بحماية القانون الذين يحتلون أرضا لا يملكونها. وخلال المائة عام التالية، قاتل واضعو اليد هؤلاء للحصول على حقوق قانونية فى أراضيهم، وحارب المشتغلون بالتعدين من أجل حقوقهم المدعى بها؛ لأن قوانين الملكية كانت تختلف من مدينة لأخرى، ومن مخيم إلى مخيم. وخلق إنفاذ حقوق الملكية مستنقعا للقلاقل والعداوات الاجتماعية فى كافة أرجاء الولايات المتحدة الفتية، لدرجة أن قاضى قضاة المحكمة العليا، جوزيف ستورى، تساءل فى 1820 عما إذا كان رجال القانون سيستطيعون تسويتها فى أى وقت.

هل يبدو واضعوا اليد واللصوص وعدم الاحترام الصارخ للقانون أمرا مألوفا ؟ لقد طفق الأمريكيون والأوروبيون يخبرون بلدان العالم الأخرى أنه " ينبغى لكم أن تكونوا أكثر شبها بنا " والواقع أنها تشبه كثيرا جدا الولايات المتحدة منذ قرن مضى عندما كانت هى أيضا بلدا غير متطور. لقد واجه السياسيون الغربيون ذات مرة نفس التحديات المثيرة التى يواجهها اليوم قادة البلدان النامية والبلدان الشيوعية السابقة. لكن خلفاءهم فقدوا الصلة بالأيام التى كان فيها الرواد الذين فتحوا الغرب الأمريكى يعانون نقصا فى رأس المال لأنهم نادرا ما كانوا يحوزون حقوق الملكية للأراضى التى استوطنوها، والسلع التى امتلكوها، عندما كان آدم سميث يتسوق فى الأسواق السوداء، وكان أولاد الشوارع الإنجليز الصغار والفقراء يحتالون للحصول على ما يلقى به إليهم السياح الضاحكون من بنسات فى أوحال ضفتى التيمس، عندما أعدم تكنوقراطيو جان بابتيست كولبير 16 ألفا من أصحاب المشروعات الصغيرة التى تمثلت كل جريمتهم فى صناعة واستيراد الأقمشة القطنية، فى انتهاك للقوانين الصناعية لفرنسا.

إن ذلك الماضى هو حاضر كثير من الدول. لقد أدمجت الدول الغربية فقراءها فى اقتصاداتها بنجاح بدرجة جعلتها تفقد حتى ذاكرتها عن كيف تحقق ذلك، وكيف بدأ خلق رأس المال ومتى بدأ، عندما " كان شىء هائل يحدث فى المجتمع والثقافة، ويطلق الطاقات والطموحات لدى الناس العاديين مثلما لم يحدث أبدا فى التاريخ الأمريكى " (1) ، مثلما كتب المؤرخ الأمريكى جوردون وود. وكان " الشىء الهائل " هو أن الأمريكيين والأوروبيين كانوا على شفا إنشاء قانون رسمى واسع الانتشار للملكية، واختراع عملية التحويل فى ذلك القانون التى سمحت لهم بخلق رأس المال. كانت هذه هى اللحظة التى عبر فيها الغرب الخط الفاصل الذى افضى بقيام رأسمالية ناجحة ـ عندما كفت عن أن تكون ناديا خاصا، وأصبحت ثقافة شعبية، عندما تحول " لصوص " جورج واشنطن المروعين إلى رواد محبوبين تفخر بهم الثقافة الأمريكية حاليا .

والمفارقة واضحة بقدر ما هى غير قابلة للحل : فرأس المال، وهو أهم مكونات التقدم الاقتصادى الغربى، هو المكون الذى حظى بأقل قدر من الاهتمام. وقد غلفه الإهمال بالأسرار ـ فى الواقع، بسلسلة من خمسة أسرار. سر المعلومات الغائبة

ركزت المنظمات الخيرية على بؤس وانعدام حيلة فقراء العالم إلى الحد الذى لم يجعل أحدا يوثق على نحو ملائم قدرتهم على مراكمة الأصول. وخلال السنوات الخمس الماضية، أغلقت أنا ومائة من الزملاء من ستة بلدان مختلفة كتبنا وفتحنا أعيننا ـ وخرجنا إلى الشوارع والأرياف فى أربع قارات لنحسب قدر ما ادخرته أفقر قطاعات المجتمع. وكانت المقادير هائلة، لكن معظمها كان رأسمالا ميتا غير منتج. سر رأس المال

 

ذلك هو السر الرئيسى وحجر الزاوية فى هذا الكتاب. إن رأس المال موضوع أغوى المفكرين فى القرون الثلاثة الماضية. فقد قال ماركس إنك تحتاج إلى المضى لما وراء الماديات لتلمس " الدجاجة التى تبيض البيضات الذهبية "، وكان آدم سميث يعتقد أنه يتعين عليك أن تخلق " نوعا من طريق العربات عبر الهواء " لتصل إلى نفس الدجاجة. ولكن لم يخبرنا أحد أين تختبئ الدجاجة. ما هو رأس المال، كيف يتم إنتاجه، وكيف يرتبط بالنقود ؟ سر الوعى السياسى

إذا كان هناك هذا القدر الكبير من رأس المال غير المنتج فى العالم، وفى أيدى مثل هذا العدد الكبير من الفقراء، فلماذا لم تحاول الحكومات استغلال هذه الثروة المحتملة ؟ إن ذلك يرجع ببساطة إلى أن الأدلة التى تحتاجها لم تصبح متوافرة إلا فى الأربعين عاما الماضية، حيث انتقل المليارات من الناس فى كل أنحاء العالم من الحياة المنظمة على نطاق ضيق إلى الحياة المنظمة على نطاق واسع. وسرعان ما أدت هذه الهجرة إلى المدن إلى تقسيم العمل، وأفرخت ثورة صناعية ـ تجارية ضخمة فى البلدان الأكثر فقرا ـ ثورة تم تجاهلها فعليا على نحو لا يصدق. الدروس الغائبة للتاريخ الأمريكى

إن ما يجرى فى بلدان العالم الثالث والبلدان الشيوعية السابقة، حدث من قبل فى أوروبا وأمريكا الشمالية. وللأسف، فقد نومنا مغناطيسيا فشل مثل هذا العدد الكبير من البلدان فى تحقيق الانتقال للرأسمالية لدرجة أنستنا كيف نجحت البلدان الرأسمالية فى تحقيق ذلك عمليا. لقد ظللت سنوات طوال، التقى بالتكنوقراطيين والسياسيين فى البلدان المتقدمة، من آلاسكا إلى طوكيو، لكن لم تكن لديهم إجابة لقد كان ذلك سرا. وأخيرا، وجدت الإجابة فى كتب التاريخ الخاصة بهم، وأكثرها صلة بالموضوع تاريخ الولايات المتحدة. سر الإخفاق القانونى : لماذا لا يجدى قانون الملكية خارج الغرب

منذ القرن التاسع عشر، أخذت الدول تنسخ وتقلد قوانين الغرب لتوفر لمواطنيها الإطار المؤسسى اللازم لإنتاج الثروة. وما زالت تنسخ وتقلد مثل هذه القوانين حتى الآن، ومن الواضح أن ذلك لا يجدى. فلا يزال معظم المواطنين غير قادرين على استخدام القانون لتحويل المدخرات لرأس مال. ويظل السبب فى ذلك، وما هو مطلوب لجعل القانون يجدى سرا.

إن حل كل من هذه الأسرار هو موضوع فصل فى هذا الكتاب.

لقد حان الوقت لحل مشكلة السبب فى أن الرأسمالية انتصرت فى الغرب وجمدت عمليا فى كل مكان غيره. وحيث إن كل البدائل المعقولة للرأسمالية قد تبددت حاليا، فقد أصبحنا فى النهاية فى وضع يطوع لنا دراسة رأس المال بتجرد وحرص.

NOTES:

1 Gordon S. Wood, "Inventing American Capitalism," New York Review of Books, 9 June 1994, p. 49

Taken from "The Mystery of Capital: Why Capitalism Triumphs in the West and Fails Everywhere Else", by Hernando de Soto

Copyright © 2000 Hernando de Soto.  All rights reserved

Egypt : Al haram, April 2002

 

The Mystery of Capital: Chapter 3

 

Syria 2010    Egypt
Syria 2010   Egypt: Al Ahram 2002
Contact Us
P.O. Box 18-1420  
(511) 222-5566